TRẦN TRUNG HẬU, TÁC GIẢ TRẺ

DIỄN CA KINH THÁNH ĐƯƠNG ĐẠI

(Đọc Diễn ca Kinh Thánh của Trần Trung Hậu)

 

Bùi Công Thuấn

***

Có thể khẳng định Trần Trung Hậu là tài năng trẻ của Văn học Công giáo đương đại , anh nối tiếp dòng Diễn ca truyền thống của văn học Công giáo nhiều thế kỷ qua. Anh đạt nhiều Giải VHNT Đất Mới về diễn ca Kinh thánh. Năm 2019, Trần Trung Hậu đạt giải I bộ môn Thơ với tác phẩm Sách Châm Ngôn Kinh thánh diễn. Trước đó, các năm 2017, 2018, 2020, Anh cũng đạt giải khuyến khích với tập thơ Kể chuyện Tin Mừng; Truyện thơ Kinh thánh; Xuất Hành Lục bát diễn ca (3102 cặp câu Lục bát). Năm 2024 anh đạt Giải Nhất Kịch bản văn học và giải Công phu Diễn ca  7 sách Cựu Ước: Sách Giảng viên, Sách Diễm ca; Sách Giô-en, Sách Ô-va-di-a, Sách Giô-na, Sách Na-Khum và Sách kha-ba-cúc.

Diễn ca là một thể loại văn học dân tộc, cũng là thể loại truyền thống của Văn học Công giáo. Xin đọc: Gia huấn ca của Nguyễn Trãi (1380-1442), Sấm truyền ca của Lm. Lữ Y Đoan (1670), Đại Nam quốc sử diễn ca (1870) của Lê Ngô Cát, Sứ điệp tình thương (2001) của Lm Fx. Nguyễn Xuân Văn (9.764 câu thơ lục bát) và các sác diễn ca của Đỗ Quaqng Vinh (Diễm ca & Huấn ca; Châm ngôn diễn ca, Sáng Thế diễn ca, Sách Giảng viên diễn ca, sách Samuel diễn ca, Thánh vịnh diễn ca…). Trần Trung Hậu đã góp thêm vào kho tàng Diễn Công giáo một tác phẩm mang nhiều dấu ấn cá tính sáng tạo: Sách Châm Ngôn Kinh thánh Diễn ca.

Diễn ca là thể loại hướng đến công chúng bình dân để chia sẻ những kinh sách mà một thời người bình dân không có cơ hội đọc. Vì đối tượng của Diễn ca là công chúng nên Diễn ca thường sử dụng thể thơ lục bát với thi pháp của Ca dao. Lục bát dễ làm nhưng rất khó cho tác giả trong việc tìm vần, tạo nhạc để viết một bài ca dài. Phải là người có vốn từ giàu có, nhuần nhiễn về thi pháp Lục bát Ca dao, am tường Kinh thánh, rành rẻ thơ ca dân tộc mới có thể thành công khi viết Diễn ca.

Gọi là Diễn ca vì, tác giả không chỉ làm công việc “chuyển thể” văn xuôi thành thơ ca, mà còn tham gia vào việc giảng giải ý nghĩa của tác phẩm nguyên tác. Người viết Diễn ca phải thuật lại trung thực nội dung, tư tưởng và nghệ thuật của nguyên tác; và nếu được, giữ nguyên cấu trúc và ngôn ngữ của nguyên tác. Dù vậy, Diễn ca vẫn có thể mang dấu ấn của cá tính sáng tạo của tác giả. Người đọc có thể nhận ra sự khác biệt về nghệ thuật viết Diễn ca khi đọc Sách Châm Ngôn Diễn ca  của Đỗ Quang Vinh và Sách Châm Ngôn Kinh thánh Diễn ca của Trần Trung Hậu.

DIỄN CA SÁCH CHÂM NGÔN

Sách Châm Ngôn là sách Kinh thánh Cựu Ước. Sách gồm có 31 chương, được viết bởi nhiều tác giả khác nhau. Trong đó, phần lớn nội dung là của vua Sa-lô-môn. Các tác giả còn lại là A-gua con ông Gia-ke (Cn 30,1), vua Lơ-mu-ên (Cn 31,1), các bậc khôn ngoan (Cn 22,17; 24,23). Thời gian viết vào khoảng năm 970-500 TCN [[1]]. Đây là bộ sưu tập những câu châm ngôn răn dạy lẽ khôn ngoan – nghĩa là, cách ăn ở làm sao để phù hợp với ý của Thiên Chúa trong mọi hoàn cảnh ở đời. Sách chứa đựng lẽ thật của Thiên Chúa.(wiki)

Chương I Sách Châm Ngôn giới thiệu:

_“1 Đây là những châm ngôn của Sa-lô-môn, ông là con vua Đa-vít và là vua Ít-ra-en;₂ Các châm ngôn này nhằm giúp con người biết lẽ khôn ngoan và nhận lời nghiêm huấn, hiểu được những lời lẽ thâm thúy cao sâu, ₃ đón nhận lời nghiêm huấn để biết cách xử sự khôn ngoan: biết sống công bình, công minh và chính trực… ₆ Người khôn ngoan hãy nghe để được thêm kiến thức; người hiểu biết hãy nghe, và sẽ tìm được lời hướng dẫn. ₇ Kính sợ Đức Chúa là bước đầu của tri thức. Kẻ ngu si khinh thường khôn ngoan và lời nghiêm huấn”(Đề tựa tổng quát).

Sách Châm Ngôn là văn bản văn xuôi. Khi diễn thơ Sách Châm Ngôn, Trần Trung Hậu đã dùng cách viết “tài hoa”. Tôi gọi cách viết của Trần Trung Hậu là “tài hoa” bởi anh có những sáng tạo không gò bó vào văn bản văn xuôi của nguyên tác. Trần Trung Hậu tường thuật trung thực nội dung Sách Châm Ngôn, hiểu sâu sắc chủ đề, tư tưởng và nghệ thuật. Tất nhiên, có sự khác biệt thể loại, bút pháp, phong cách giữa nguyên tác văn xuôi và văn bản diễn ca bằng thơ. Chất “Tài hoa” của ngòi bút Trần Trung Hậu bộc lộ ở vẻ đẹp của ngôn ngữ tường thuật và ở những ý, tứ ở phần diễn giảng. Những ý, tứ phóng bút này có thể nằm ngoài văn bản của nguyên tác, nhưng người đọc vẫn chấp nhận được (vì bản Diễn ca vẫn bảo đảm được nội dung, tư tưởng, nghệ tuật của nguyên tác). Đây chính là “cái riêng” của ngòi bút Trần Trung Hậu. Vì thế, có thể đọc Sách Châm Ngôn Kinh thánh Diễn thơ của Trần Trung Hậu một cách thú vị như một tác phẩm biệt lập với nguyên tác.

Xin đọc: Chương 8, câu 11

Nguyên tác:

₁₁ “Khôn ngoan đáng quý hơn cả trân châu, không báu vật nào so sánh nổi.”

Diễn ca:

11. “Khôn ngoan giá trị rõ ràng

Quý hơn châu ngọc bạc vàng thế nhân.

Chuyện đời là áng phù vân,

Làm sao sánh được một phần khôn ngoan…”

Tác giả đã thêm vào vế so sánh: “bạc vàng thế nhân”, và thêm vào phần giảng giải

nằm ngoài nguyên tác: “Chuyện đời là áng phù vân,/ Làm sao sánh được một phần khôn ngoan”.

Xin đọc: chương 9, câu 1,2,3

Nguyên tác:

₁ Đức Khôn Ngoan đã xây cất nhà mình, dựng lên bảy cây cột,

₂ hạ thú vật, pha chế rượu, dọn bàn ăn

₃ và sai các nữ tỳ ra đi. Đức Khôn Ngoan còn lên các nơi cao trong thành phố và kêu gọi

Diễn ca:

1. Khôn Ngoan xây cất nhà mình

Trở thành cung điện, tâm tình mừng vui.

2.Thú non, bê béo hạ rồi

Rượu ngon đã sẵn, thiệp mời đã trao.

3.Và sai tớ gái đi rao

Khắp trên các nẻo, nơi cao trong thành

 

Cũng xin lưu ý điều này: Lục bát đòi hỏi một vốn từ giàu có để dệt nên những câu thơ chuẩn về vần điệu, hoa mỹ về nhạc luật; đồng thời, việc diễn ca đòi hỏi một năng lực tư duy đặc biệt trong việc chuyển nghĩa, và chuyển thể loại (với các kiểu thi pháp khác nhau); vì thế, từ nguyên tác văn bản bằng văn xuôi chuyển thành thơ, không phải Trần Trung Hậu không gặp khó. Sự miêu tả bằng văn xuôi bao giờ cũng thuận lợi hơn khi đem nội dung ấy viết thành thơ. Những thí dụ dưới đây chỉ ra việc chuyển thể văn xuôi thành thơ là rất khó khiến tác giả phải viết những câu ngoài ý muốn.

Xin đọc: chương 11, câu 26

Nguyên tác:

₂₆ “Dân chúng nguyền rủa kẻ đầu cơ lúa gạo, nhưng chúc phúc cho người đem bán

     ra”.

Diễn ca

26. “Kẻ nào tích trữ đầu cơ

Bị lời rủa sả xác xơ tâm hồn,

Bán đi mà chẳng hao mòn

Nhận về lời chúc, sống còn dài lâu”.

Diễn ca này không rõ nghĩa vì bỏ mất chữ “đầu cơ lúa gạo”, và thêm vào lời chúc “sống còn dài lâu”

Xin đọc: chương 12, câu 2

Nguyên tác:

₂ Đức Chúa quý chuộng người lương thiện, nhưng Người kết án kẻ mưu mô.

Diễn ca:

2. Chúa ban ân huệ tối cao

Cho người lương thiện khát khao kiếm tìm;

Còn loài gian ác chẳng tin,

Bị Người kết án, tâm tình hư không.

Tác giả đã thêm vào: “Chúa ban ân huệ tối cao / Cho người khát khao kiếm tìm”; đồng thời diễn lệch ý của nguyên tác. Câu “nhưng Người kết án kẻ mưu mô” diễn thành: “Còn loài gian ác chẳng tin,…tâm tình hư không”.

Đọc trọn vẹn Sách Châm Ngôn Kinh thánh Diễn thơ của Trần Trung Hậu mới thấy nỗ

lực của tác giả là rất lớn, mới thấy phần đóng góp của tác giả vào kho tàng Diễn ca của văn học Công giáo là rất giá trị, đồng thời người đọc vui mừng vì văn học Công giáo Việt Nam đương đại có thêm một tài năng bước tiếp con đường của cha ông trong hành trình loan báo Tin Mừng, trong khát vọng xây dựng một nền văn học Công giáo trong dòng chảy của văn học dân tộc.

DIỄN CA CỰU ƯỚC

Lược qua các sách Cựu Ước được Trần Trung Hậu diễn ca, người đọc có thể nhận được những thông điệp mà tác giả muốn chia sẻ.

1. Sách Giảng viên là sách của vua Salomon dạy sự khôn ngoan. “Tất cả là phủ vân”. Kẻ tốt người xấu tất cả đều phải chết. Sự sống sự chết thuộc về quyền năng của Thiên Chúa. Người khôn ngoan cần biết rõ điều ấy. Cứ sống an vui thụ hưởng tất cả những gì Thiên Chúa ban cho. Lời văn Sách Giảng Viên giàu ý nghĩa triết lý về cuộc đời.

Sách Giảng viên kết luận (Diễn ca của Trần Trung Hậu):

13. Lời kết luận mà tôi muốn nói:

Kính Chúa luôn, giữ giới răn Người

Đó là thiên mệnh của trời

Chính là cái đạo làm người phải tuân.

Thiên Chúa sẽ xử phân tất cả

Tốt lành hay tha hóa xấu xa

Dẫu tiềm ẩn chẳng lộ ra

Người đều xem xét, không tha tội nào.

Chỉ một Đấng Tối Cao là Chúa

Sống làm sao hát múa vui ca

Dẫu đời muôn sự chóng qua

Chỉ trong Thiên Chúa, an hòa thiên niên.

 

2. Sách Diễm Ca được cho là “Bài ca tuyệt diệu của Sa-lô-môn”, ca ngợi tình yêu, khát vọng lứa đôi, niềm hoan lạc tình yêu nhục thể của đấng quân vương và người yêu.

Chương 4: (Sách Diễm Ca của Nhóm Các Giờ Kinh Phụng Vụ)

10.Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới,
ân ái của em dịu ngọt dường nào,
ân ái của em nồng nàn biết mấy, nồng nàn hơn cả rượu !
Em ngan ngát hương thơm, hơn muôn loài phương thảo.

11.Người yêu sắp cưới của anh ơi, môi em tươm mật ngọt,
lưỡi em chan chứa mật ngọt sữa ngon.
Áo em toả hương thơm ngào ngạt tựa hương núi Li-băng…

Hiểu theo truyền thống Do Thái, Diễm Ca là phúng dụ về tình yêu của Thiên Chúa. Mối tình giữa chàng-nàng chính là mối tình mà Thiên Chúa và dân Ít-ra-en.[[2]]

Nhưng căn cứ vào văn bản (bỏ qua cách tiếp cận suy diễn ngoài văn bản), Diễm Ca là bài ca tình yêu, dạt dào cảm xúc nhục thể, được diễn tả bằng ngôn ngữ hoa mỹ, tượng trưng. Ngôn ngữ của Diễm Ca trác tuyệt và giàu có. Diễm Ca vừa là thơ vừa là nhạc.

Chương 7:

7.Em xinh đẹp biết bao, kiều diễm biết chừng nào,
tình yêu ơi, em làm anh say đắm !

8.Dáng em, thân chà là, bộ ngực em, chùm quả.
Anh nhủ thầm :

9. thân chà là, mình sẽ trèo lên,
   trái thơm ngon, mình sẽ tận hưởng.
   Ước chi bộ ngực em là chùm nho chín mọng,
   hơi thở em thoang thoảng mùi táo thơm,

Diễn ca một bài ca tình yêu trác tuyệt như thế, quả là một thử thách với tài năng của Trần Trung Hậu.

3.Sách Gio-en.

Đất Israel bị dịch cào cào châu chấu tàn phá. Theo sau đó là nạn đói kinh hoàng và hạn hán kéo dài. Dân chúng và các đàn gia súc chết vì thiếu thức ăn và nước uống. Giô-en tin rằng đó là sự trừng phạt của Thiên Chúa vì tội lỗi của dân Ngài. Ông kêu gọi dân chúng thống hối. Ông bảo đảm với dân chúng rằng Chúa sẽ gởi cả lòng khoan dung tức thời  lẫn phúc thiêng lâu dài (2:23-27). Ngài sẽ đổ Thần Khí của Ngài trên mọi xác phàm. Thiên Chúa cũng nói cho Giô-en biết sự trở về của người Do thái từ chốn lưu đày [[3]].

Bản diễn ca Sách Gio-en của Trần Trung Hậu lưu loát, tự nhiên, gần gũi.

 

Xin đọc: (2, 12-16):

12. Đây lời sấm Chúa trời mời gọi:

“Hãy quay về thú lỗi hôm nay

Than van, khóc lóc, ăn chay

Thành tâm thống hối, thảo ngay đến cùng.

13. Hãy xé lòng mà không xé áo

Bởi Chúa luôn nhân hậu thứ tha

Tình Ngài thương xót bao la

Chậm không giáng họa khi ta lỗi lầm.

14. Biết đâu Người hồi tâm thương đoái

Mà dủ thương tha lỗi cho mình

Ban cho phúc cả ơn lành

Vì lòng sám hối tín thành anh em.

Có lễ phẩm lại thêm tưới rượu

Để vì lòng thảo hiếu của ta

Dâng về Thiên Chúa nhân hòa

Ngợi khen hồng phúc bao la thiên tòa.

15. Tại Xi-on, tù và hãy thổi

Lệnh giữ chay, nào trổi vang ngân

Cùng nhau long trọng họp dân

Tham gia thánh hội, ăn năn đường tà.

15. Hãy triệu tập người già trong xứ

Thiếu niên, trẻ bú sữa, thơ nhi

Loan phòng, chàng kíp rời đi

Thiếp xin ra khỏi phòng khuê tức thời!

4. Sách Ô-va-dia.

Ngôn sứ Ô-va-đia tiên báo về Ngày Của Đức Chúa sắp đến và sự thiết lập vương quốc của Đấng Thiên Sai. Sách Ô-va-dia chỉ có 21 câu, chứa đựng hai chủ đề: sự huỷ diệt những kẻ kiêu căng, bướng bỉnh và sự giải thoát những người hiền lành và khiêm nhường. Xin đọc trích đoạn Diễn ca của Trần Trung Hậu: (Câu 18, Trần Trung Hậu thêm vào 3 câu thơ cho đủ một khổ Song thất-Lục bát và làm rõ ý đoạn diễn ca)

10. Vì ngươi nhuộm máu đào, áp bức

Anh em Gia-cóp nước Giu-đa

Nên mang phải án diệt trừ

Ê chề nhục nhã truyền qua muôn đời.

…

17. Nhưng trên núi Xi-on cực thánh

Cũng có người kịp lánh, thoát đi

Nhà Gia-cóp sẽ đoạt về

Từ phường tước đoạt liệu bề mang đi!

18. Nhà Gia-cóp, Giu-se là lửa

Còn Ê-xau là vựa rơm khô

Bén vào, thiêu nó thành tro

Không còn kẻ sống hơn thua với đời.

Thật Đức Chúa có lời phán vậy

Cho những ai tin cậy một lòng

Sống đời phó thác kiên trung

Chính Người Đấng Thánh khoan dung nhân hiền.

5. SÁCH GIÔ-NA[[4]]

            Giô-na sống dưới thời vua Gia-ró-pam Đệ Nhị, ông là một chính khách danh tiếng.

Sách Giô-na miêu tả hai biến cố: con cá lớn nuốt Giôna trong bụng và cả một thành phố ngoại giáo đông đúc trở lại trong vòng có vài ngày bởi lời giảng của một nhà truyền giáo ngoại quốc.

Gio-na là biểu tượng nhiều ý nghĩa: “Ông Giôna đã ở trong bụng kình ngư ba ngày ba đêm thế nào; thì Con Người cũng sẽ ở trong lòng đất ba ngày ba đêm như vậy” (Mt 12:40). Giô-na cũng là mô hình của Israen – bất tuân với Chúa.

Diễn ca Sách Gio-na của Trần Trung Hậu có âm vận, mạch truyện lưu loát, tự nhiên, và giàu sáng tạo. Xin đọc chương 2:

Diễn ca:

1. Đức Chúa sai cá kình thật lớn

Nhắm Giô-na hung tợn nuốt ngay

Đời như chấm dứt từ đây

Sớm hôm chốc đã đến ngày thứ ba.

2. Trong bụng cá, Giô-na cầu nguyện

Đấng Tối Cao vinh hiển quán thông

Chính là Đức Chúa của ông

Những lời từ tận đáy lòng tỉ tê:

3. “Từ thảm cảnh cực kỳ khốn khó

Con kêu lên Thiên Chúa cửu trùng

Xin thương đáp lại tiếng lòng

Con đang mong ngóng đợi trông ơn Ngài.

4. Từ âm phủ van nài kêu khấn

Ngài nghe con thành khẩn kêu cầu

Ném con vào chốn vực sâu

Giữa lòng biển cả bạc đầu sóng xô.

Nước mênh mông vập vồ chiếc lá

Sức mỏi mòn mệt lả thân con

Sóng cồn nước cuốn dập dồn

Ngài cho chìm ngập xác hồn lâm nguy.

5. “Nay con bị đuổi đi xa thật

Khỏi tôn nhan, đã khuất Chúa rồi

Nhưng con vẫn hướng về Người

Trông về thánh điện, thốt lời nỉ non.

6. Nước đã bủa vây con đến cổ

Dưới chân con vây phủ vực sâu

Rong rêu chằng chịt trên đầu

Hồn con kêu khấn nguyện cầu ơn trên.

7. Con đã xuống tận nền ngọn núi

Lòng đất kia đã mãi cài then

Nhưng Ngài đã cứu con lên

Khỏi vùi đáy huyệt, về bên cạnh Ngài.

8. Mạng sống con tàn phai bóng ngả

Nhớ Ngài, con vội vã nguyện cầu

Dâng về đền thánh tối cao

Chúa là Đức Chúa trên đầu từ nhân.

9. Ước gì bọn thờ thần hư ảo

Chối từ hình tượng ngẫu tôn sùng

Quay về bên Đấng bao dung

Ngài là Thiên Chúa tín trung ngàn đời.

10. Phần con giữa muôn lời vạn tuế

Tiến dâng Ngài hy lễ ca khen

Khấn xin giữ trọn lời nguyền

Duy Ngài cứu độ uy quyền không hai.

11. Đức Chúa lệnh truyền sai cá dữ

Trên đất liền nó mửa ông ra

Ngợi khen Chúa Cả thiên tòa

Dựng nên trời đất quả là hùng oai!

 

6. Sách Na-khum

Chúa gởi Nakhum đến tiên báo về ngày bị tận diệt Ninivê và đế quốc của nó. Vì nó là một thế giới tội lỗi. “Ngươi sẽ chẳng còn kẻ nối dõi tông đường” (1:14)[[5]].

Diễn ca của Trần Trung Hậu lưu loát bay bướm.

Xin đọc Chương 3

 

1. Toàn những chuyện mưu toan lừa đảo

Khốn cho thành vấy máu tanh hôi

Không bao giờ thiếu con mồi

Đầy quân cướp giật, giống nòi xấu xa.

2. Kìa bao tiếng roi da vun vút

Những bánh xe thảng thốt chạy đi

Dập dồn tiếng vó ngựa phi

Chiến xa xung trận, thị uy nhảy lồng.

3. Kỵ binh thúc ngựa xông ra đánh

Gươm sáng choang, kiếm ảnh lập lòe

Thương vong bê bết máu me

Nạn nhân chồng chất, triền đê xếp hàng.

Tử thi nằm ngổn ngang la liệt

Còn người ta chỉ biết đạp lên

 

7. Sách Kha-ba-cúc

Kha-ba-cúc là một ngôn sứ, cũng là một nhà tư tưởng. Ông sống cùng thời với ngôn sứ Giêrêmia và ngôn sứ Đanien (ở Babylon).

Sách Kha-ba-cúc là một  đối thoại giữa ngôn sứ Kha-ba-cúc với Đức Chúa.

Kha-ba-cuc trách Đức Chúa: “Cho đến bao giờ, lạy Đức Chúa, con kêu cứu mà Ngài chẳng đoái nghe” (1:2). Thế giới quanh ông biến loạn, đầy dẫy bọn bất lương và vô luật lệ. Bạo lực lan tràn, người công chính bị áp bức (1:4,13). Nhưng Thiên Chúa chẳng làm gì hết…

Thiên Chúa đã trả lời ông (2:2-20): Chúa sẽ dùng dân Can-đê, một kẻ thù, để trừng phạt dân Ngài. Câu trả lời của Chúa làm Kha-ba-cúc kinh sợ.

Nhưng khi hiểu được chương trình của Chúa,  ông kiên nhẫn chờ đợi. Chúng ta phải biết rằng đường lối của Chúa là tốt nhất [[6]]. Kha-ba-cúc hoan hỷ: “…Nhưng phần tôi, tôi nhảy mừng vì Đức Chúa, hỉ hoan vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi (3:17-18).

Xin đọc Diễn ca Sách Kha-ba-cúc của  Trần Trung Hậu (1, 5-11)

5. Sấm ngôn đầu tiên: dân Can-đê, một tai họa Đức Chúa gởi đến

Trước nay chưa có bao giờ

Ta làm một việc bất ngờ khả thi.

6. Khiến cho dân Can-đê nổi loạn

…

8. Chiến mã chúng khác chi loài báo

Nhanh nhẹn hơn sói cáo ban chiều

Từ xa vun vút lao theo

Nhanh như chim cắt, chim điêu săn mồi.

9. Chúng kéo đến nhất thời cướp phá

Mặt hầm hầm ví tựa gió đông

Khác chi đụn cát ngoài đồng

Tù binh của chúng chất chồng đống to.

10. Dân ấy đem các vua chế giễu

Thủ lãnh bị dè bỉu khinh nhờn

Thành kiên cố chẳng thể ngăn

Chúng xây đắp ụ mưu toan chiếm thành.

11. Tựa cơn gió, chúng nhanh ùa lại

Rồi cuốn theo gió núi mây ngàn

Coi mình mạnh sức như thần

Tội này sẽ chẳng được phần thứ tha.

 

Tóm lại, Diễn ca Cựu Ước của Trần Trung Hậu đề cao sự khôn ngoan của vua Salomon trong Sách Giảng viên và “Bài ca tuyệt diệu của Sa-lô-môn” là phúng dụ về tình yêu thiên Chúa (Sách Diễm Ca). Ngài sẽ đổ Thần Khí của Ngài trên mọi xác phàm (Sách Gio-en). Nhưng Ngài sẽ huỷ diệt những kẻ kiêu căng, bướng bỉnh và sự giải thoát những người hiền lành và khiêm nhường” (Sách Ô-va-dia) như tận diệt Ninivê và đế quốc của nó (Sách Na-Khum). Người công chính sẽ được cứu rỗi (Sách Gio-na). Hiểu được chương trình của Chúa, chúng ta hãy kiên nhẫn chờ đợi, vì đường lối của Chúa là tốt nhất [[7]] (SáchKha-ba-cúc).

GHI NHẬN NHỮNG SÁNG TẠO

1.Thi hóa 7 sách Cựu Ước bằng thơ Song thất-Lục Bát là một nỗ lực đáng trân trọng. Việc chuyển văn bản văn xuôi sang Thơ luôn là công việc rất khó. Quan trọng nhất là, phải bảo đảm sự trung thực nội dung, tư tưởng và thái độ diễn ngôn của nguyên tác. Đồng thời, phải chuyển văn bản tự sự thành thơ (phương thức trữ tình) với nhiều luật lệ (thi pháp ) nghiêm nhặt. Vần và luật đòi hỏi người diễn ca phải vận dụng nhiều công phu. Và, nếu nghèo về vốn từ và vụng về thi luật thì không thể chuyển thể thành thơ được. Trần Trung Hậu là một tài năng nhiều mặt. Anh làm thơ Lục bát, Song thất lục bát tự nhiên như hơi thở, như người bình dân Việt Nam hát hò trên đồng lúa mênh mông hay trên những kinh rạch  rợp bóng cây ngọt trái lành. Thơ anh mang cái mênh mông và ngọt lành ấy của dòng Diễn ca dân tộc.

2. Cựu Ước được viết bằng ngôn ngữ của Kinh Thánh. Ngôn ngữ này chứa đựng nền tảng tư tưởng, văn hóa phương Tây. Ngôn ngữ trong các Sách Cựu Ước đã được nghệ thuật hóa cao độ. Thí dụ ngôn ngữ Sách Diễm Ca. Chuyển thể một văn bản được viết bằng ngôn ngữ như thế, người viết Diễn ca cũng phải chọn lọc được ngôn ngữ Việt tinh ròng. Tôi coi diễn ca Sách Diễm Ca là một thử thách tài năng ngôn ngữ thơ của Trần Trung Hậu là vậy. Anh cũng có biệt tài viết những chương kể chuyện với những biến cố, tình huống sử thi.
3. Trần Trung Hậu diễn ca Cựu Ước là đem Kinh thánh đến gần dân Dân Thiên Chúa, bởi tín hữu Việt tiếp cận với Tân Ước nhiều hơn. Các Sách Cựu Ước chứa đựng những yếu tố lịch sử, văn hóa, địa lý thuộc về lịch sử dân Israel khá xa lạ với văn hóa, lịch sử Việt, vì thế, thường không dễ đọc đối với giáo dân Việt. Diễn ca Cựu Ước của Trần Trung Hậu dễ đọc, vì là thơ Song thất-Lục bát quen thuộc, và vì tác giả diễn ca theo phong cách văn chương dân gian, dễ hiểu, gần gũi với công chúng. Tất nhiên, Trần Trung Hậu cũng kế thừa truyền thống văn chương bác học (truyện thơ Nôm) của văn học Việt để các sách diễn ca đạt được phẩm chất của tác phẩm văn chương.

Ước gì một ngày nào đó Trần Trung Hậu sẽ viết một truyện thơ của riêng anh, kế thừa truyền thống truyện thơ Nôm của văn học dân tộc.

Tháng 11/ 2024

 

***

[1] bản dịch của Nhóm Các Giờ Kinh Phụng Vụ: https://augustino.net/kinh-thanh-cuu-uoc/sach-cham-ngon/

[2] Học viện thánh Giuse-Giới thiệu Sách Diễm Ca:

https://sjjs.edu.vn/sach-diem-ca/

[3] Tìm hiểu sách Gio-en

https://vietcatholicperth.org/wp-content/uploads/2013/09/79-TIM-HIEU-SACH-GIOE-N.pdf

[4] Tìm hiểu sách Giona:

Tìm Hiểu Sách Giôna

 

[5] https://vietcatholicperth.org/wp-content/uploads/2013/10/85-TIM-HIEU-SACH-NAKHU-M.pdf

[6] Tìm hiểu sách Khabacuc: https://vietcatholicperth.org/wp-content/uploads/2013/11/86-TIM-HIEU-SACH-KHABACUC.pdf

[7] Tìm hiểu sách Khabacuc: https://vietcatholicperth.org/wp-content/uploads/2013/11/86-TIM-HIEU-SACH-KHABACUC.pdf