Những thanh âm hy vọng

trong tiểu thuyết “Vượt qua” của Lm Cao Gia An

Xuân Cát. OP (Hội Dòng nữ Đaminh Gò Vấp)

***

Như muôn ngàn giọt mưa ngâu rỉ rả bên hiên nhà suốt đêm, đánh thức một mùa thu đã về, thì tiểu thuyết “Vượt qua” của Lm Cao Gia An đã gọi tên các nhân vật Kinh thánh, đưa họ cùng bước vào Năm thánh “Những người hành hương của hy vọng”, để cất lên những thanh âm tự sự của riêng mình.

Bầu trời lúc này như cũng đang điểm danh từng giọt sương mai, từng chiếc lá rụng để không trễ hẹn với trời thu, thì trên nẻo đường của năm thánh Hy vọng cũng đang gọi tên từng con người nhỏ bé nhất. Nào đâu Balthasar, Gaspar Melchior… Tôi đây, tôi ở điểm sóng đôi năm 00 của Công nguyên. Nữ ngôn sứ vô danh, nữ ngôn sứ Khunđa, người vợ của Philatô, Maria Magdala. Tôi đây, tôi có mặt ở đây. Nào Gioan Tẩy Giả, Simon Phêrô và mỗi người cho đến tận cùng cõi đất. Tất cả cùng cất lên những lời miêu thuật, từ ký ức nguyên sơ đến những vỡ vạc của khuôn mặt say mê, nồng nhiệt, đằm thắm khi đã gặp Chúa.

Nơi tiểu thuyết Vượt qua, có bước chân lữ hành của những người đi tìm vì sao Chúa Cứu Thế. Vì sao ấy có lúc tỏ, lúc lại mất dấu, chỉ còn lại bóng đêm mờ ảo, hắt lên những bóng dài lặng lẽ trong sương khuya. Rồi một ngày họ vui mừng đến hét lên, tiếng hét vang từ trong sâu thẳm: “Chính mắt chúng tôi đã được nhìn thấy ơn cứu độ Chúa dành sẵn cho muôn dân”.

Có nữ ngôn sứ vô danh của năm 622 trước Công nguyên, có vợ Philatô của năm 33 trong dinh chồng mình, và cũng có Maria Magdala với một đời đầy vết xước tội lỗi. Họ “không có tiếng nói”, cả đời lặng lẽ như bóng cây dựa lưng vào núi cho yên cửa yên nhà. Nhưng họ có tình yêu, tình yêu ấy như tiếng vạc xé sương khuya văng vẳng vào tận vách nhà của người phụ nữ khi thấy Chúa Giêsu bị giết chết và chôn trong mồ. Hôm nay, trong năm hồng ân, họ được gọi đích danh từng người, được đứng trên sân khấu, nơi có những người lữ hành lắng nghe, để nói về chốn ngày khắc khoải tìm kiếm Đấng được Chúa sai đến.

Ai hiểu được nỗi kinh sợ còn lớn hơn cả cái chết của Giêrêmia từ những ngày khởi đầu sứ mạng ngôn sứ. Mở miệng ra là loan báo về bạo tàn, chết chóc. Dân không nghe lời của Chúa thì chết thôi, có liên quan gì đến ông, nhưng cớ sao ông vẫn thấy nỗi đau râm ran như ai vừa đâm những mũi kim buốt nhói vào tim. Tình yêu sâu nặng mà ông dành cho Đức Chúa và dân thành Giêrusalem, giờ đây ông chỉ còn biết úp mặt mà khóc trong nỗi bất lực khôn cùng. Những gương mặt phải sống ẩn mình trong sợ hãi như Giuse Arimathia. Cách ông xuất hiện hệt như lúc ra đi, không để lại dấu vết, khiến các thành viên nhóm Pharisêu không thể nhận ra. Nhưng khi bức màn trong đền thờ bị toạc làm hai, ông đã can đảm xé đi bóng đêm cuộc đời, bất chấp mọi ánh nhìn bén như dao của các Pharisêu. Từ đây ông được vượt qua với thân phận mới, cùng với Đấng Phục Sinh.

Trong tiểu thuyết Vượt qua, mỗi nhân vật đại diện cho những tiếng nói của hôm qua, hôm nay, và mai ngày. Mỗi nhân vật là tiếng nói của tôi, của ông, bà, anh, chị đang cùng dắt nhau trên đường hy vọng. Họ đã vượt qua cùng với Chúa Giêsu, không ai bị bỏ mặc như những chiếc lông vũ còn sót lại sau chuyến bay của đàn chim di trú. Mỗi người đều được tạc vào trí nhớ của nhau về những chuyến vượt qua của dòng lịch sử cứu độ, để mỗi chúng ta thêm niềm hy vọng trong năm hồng ân này. Chẳng hạn với Maria Magdala, hình ảnh con người của hôm qua: “Tôi là Maria Magdala, là kẻ đã từng bị dìm xuống đáy xã hội, và từng đánh mất chính mình. Tôi là cái gai trong mắt mọi người, là đối tượng của mọi kỳ thị, khinh chê, và hắt hủi. Không ai gọi tôi bằng cái tên của chính tôi cả. Người ta gọi tôi là kẻ tội lỗi, là người đàn bà quỷ ám, là kẻ đã hư hỏng lăng loàn”. Bước sang con người hôm nay: “Thế rồi… có tin được không? Tôi nghe có tiếng Người gọi tôi. Gọi chính tên tôi”. Maria! Bà đã ghim vào trí nhớ của đoàn hành hương gương chứng nhân của hy vọng, khi là người đầu tiên loan báo Tin mừng Phục sinh. Hay với người vợ của Philatô, chúng ta không biết bà tên gì, nhưng bà là tiếng nói chứng nhân trực tiếp trong cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu. Bà nhìn thấy có những kẻ mù lòa, kẻ sợ hãi, kẻ phản bội và kẻ trung tín. Tiếng nói của bà trở thành lời tự vấn cho mỗi độc giả soi mình, mình là ai trước ánh mắt của Chúa Giêsu.

(Xuân Cát OP)

Khi để cho từng nhân vật tự nói ra những suy nghĩ, trăn trở theo mốc lịch sử cùng văn hóa, tác giả Lm Cao Gia An đã khéo để độc giả nghe được từng tiếng lòng như tiếng hát của các nhân vật, có lúc dịu dàng và đầy nội lực trên đường hy vọng. Những thanh âm có lúc réo rắt như dòng suối trườn qua khe lạch, cũng có lúc như từ thác nguồn đổ xuống dội vào tường đá của những người từng sa ngã. Trong những dập dềnh cảm xúc giữa niềm tin và đau khổ, thử thách và niềm hy vọng đã tạo nên dòng chảy tự sự xuyên suốt lịch sử cứu độ. Tiểu thuyết này không đi theo một cốt truyện tuyến tính duy nhất, nhưng xây dựng theo kết cấu phân mảnh. Nơi mỗi chương, mỗi nhân vật được nói những tiếng khác nhau. Sự phong phú này làm cho các nhân vật hiện lên sống động, cùng làm nổi bật chủ đề Vượt qua, khiến cho tiểu thuyết hư cấu mà không vi phạm tính chân thực hiện thực.

Mỗi trang viết, tác giả kết hợp lối kể và tả, đó là từ kho nguồn Kinh thánh viết ra, với khả năng uyên thâm của mình, tác giả diễn tả thêm lớp ngôn ngữ văn chương, kết hợp văn hóa, niên biểu thời gian. Từ điểm nhìn, cả con mắt và giọng kể của người viết, mỗi nhân vật được là mình, là tôi, là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất, toát lên sự gần gũi và cái nhìn sâu sắc hơn về tâm trí nhân vật. Và có lẽ cũng là từ trải nghiệm của Lm Cao Gia An khi gặp nhiều khuôn mặt trên nẻo đường hành hương, mà tác giả có điểm nhìn ngang bằng – hòa đồng với nhân vật khi tái hiện cả những nhân vật phụ, ít nhắc đến trong Kinh thánh, điều này đem lại cái nhìn đa chiều trong kết cấu tiểu thuyết. Từ đó, dù tiếp cận các nhân vật qua lăng kính văn chương dựa trên nền tảng Kinh thánh, độc giả vẫn nhìn ra mỗi nhân vật có một hình ảnh, mà hình ảnh ấy nói lên một câu chuyện được diễn ngôn qua nhiều phương thức khác nhau. Chẳng hạn, lời tự sự của nhân vật đó sao đúng với tâm trạng và hoàn cảnh của mình lúc này đến thế.

Tác phẩm “Vượt qua” dẫn dắt người đọc từ “vì sao cứu thế” đến “vương quốc của tình yêu” luôn rộn ràng những thanh âm hy vọng. Giọng nam, giọng nữ, giọng người quyền thế, giọng người vô danh như đàn chim tíu tít dưới vầng dương chờ Đức Giêsu đến chữa lành. Năm thánh hồng ân này, mỗi người được giãi bày niềm tin yêu và hy vọng vào Đấng Phục Sinh. Dù là Simon Phêrô, Isaia, Viên đại Đội trưởng hay một Maria Magdala…, lời tự sự của họ như những bông lau mềm mại được gắn vào cánh cung tình yêu lao vun vút lên tận Đấng tạo dựng miền xanh mây trời.

Với 29 chương chính và 1 chương kết của tiểu thuyết Vượt qua, Lm Cao Gia An đã bao quát một bức tranh toàn cảnh mang thanh âm đặc biệt trong văn hóa sử Công giáo. Chẳng hạn như Gioan Tẩy Giả, lời kêu gọi hoán cải thể hiện sự mong mỏi một đấng Mêsia của dân Do Thái đầu thế kỷ I, dưới ách thống trị của Rôma. Với Giêrêmia, là tiếng nói của một con người trung thành với sự thật, nhưng phải sống trong cô độc vì bị dân khước từ. Ông là lời tiên báo về biến cố Giêrusalem sụp đổ năm 587 TCN, dân Giuđa rơi vào cảnh đi lưu đày Babylon. Từ đó ông thổ lộ tiếng nói nội tâm: được làm ngôn sứ là diễm phúc hay án phạt? Qua những lời tự sự này, người đọc liên tưởng đến ký ức của một dân tộc đã trải qua, cũng như ký ức thiêng liêng của đức tin Kitô giáo.

Tiểu thuyết Vượt qua được viết trong năm thánh 2025 – Những người hành hương của hy vọng, không đơn thuần là kể lại Kinh thánh, bởi mỗi con người sống động ấy là một hành trình hy vọng. Đây cũng là cơ hội cho mỗi độc giả nhìn nhân vật Kinh thánh như từng phân đoạn của cuộc đời mình, giúp họ cảm nhận, lắng nghe, hòa giải với Chúa và con người. Khi đọc tiểu thuyết Vượt qua, từ nội dung, bút pháp nghệ thuật, văn hóa sử Công giáo,…tác phẩm đã thể hiện tài năng và tầm vóc của tác giả, khi hóa thân thành ngôi trần thuật, tạo nên bản giao hưởng hy vọng, bản giao hưởng mang ngôn ngữ của Kinh thánh đến với nhiều độc giả bình dân. Vì thế, tiểu thuyết Vượt qua là một đóng góp có giá trị trong việc đổi mới cách tiếp cận Kinh thánh của thế giới hôm nay.

***