NHÀ VĂN TRẺ CÔNG GIÁO & KHÁT VỌNG SÁNG TẠO

Bùi Công Thuấn

***

(Nhà văn Nguyễn Thị Khánh Liên và Vinc Chung Thanh Huy)

            Giải Văn hóa Nghệ thuật Đất Mới của giáo phận Xuân Lộc do Đức cha Đa Minh Nguyễn Chu Trinh sáng lập, khởi đi từ 2011 đến nay đã quy tụ được nhiều tác giả Công giáo trong nhiều giáo phận trên cả nước. Riêng về các bộ môn Thơ, Trường ca Diễn Ca, Truyện ngắn, Truyện dài, Kịch bản văn học, Ca khúc, Ban Văn hóa giáo phận Xuân Lộc đã trao 355 giải chính thức, trong đó có tác giả đoạt giải 8 lần, 10 lần. Nhiều tác giả đoạt giải hiện là nhà văn Hội viện Hội Nhà văn Việt Nam như: Nhà văn Nguyễn Văn học (Hà nội), nhà văn Nguyễn Thị Khánh Liên (Khánh hòa), nhà văn Lê Quang Trạng (Long Xuyên)…

Một đội ngũ những tài năng trẻ dồi dào sức sáng tạo đã xuất hiện và khẳng định vai trò kế tục dòng chảy văn học Công giáo từ cha ông truyền lại. Tiêu biểu là Hà Thị Thúy Diễm, Nguyễn Phương Thảo (Canada), Kim Thoa, Xuân Cát OP. Đặng Hoàng Hương Giang, Phạm Thị Lành, M. Vinc Nguyễn Thị Chung, Hồ Phương Anh, Song Lam, Phạm Thị Khiết Tâm, Nguyễn Thị Như Hà, Maria Goretti Nguyễn Thị Xuân, Phạm Thị Yến (Thanh Hóa), Nguyễn Thị Hồng Lài, M. Innocentio Nguyễn Thị Duyên, O.Cist. Maria Pacome Hồ Thị Phượng. O.Cist; Vinh Kiu, Phạm Minh Châu (Phạm Hải Miên), Nguyễn Minh Trí, Nguyễn Tiến Mỹ, Trần Trung Hậu, Chung Thanh Huy, Trần Thế Huy, Nguyễn Vũ Hồng Kha,Lm Lasan Ngô Văn Vỹ O.Cist, Nguyễn Ngọc Bích (Hưng Hóa), Giuse Nguyễn Văn Hân…

Và, rất mừng rằng, văn học Công giáo đã đi vào lĩnh vực học thuật, được nghiên cứu và làm luận văn, bình đẳng với các dòng văn học khác của văn học dân tộc. Mừng vì Văn học Công giáo đã xuất hiện những nhà nghiên cứu văn học trẻ, có khả năng kế thừa các nhà nghiên cứ đi trước như Võ Long Tê, GS Thanh Lãng, GS Nguyễn Văn Trung, Phạm Đình Khiêm, Lê Đình Bảng, Nguyễn Vy Khanh, Bùi Công Thuấn… Đội ngũ ấy là Maria Đặng Thị Lĩnh Fmi, Maria Đinh Ngọc Oanh CMR, Agata Nguyễn Thị Kim Tuyến (MTG Huế), Anna Bích Hạt (MTG THủ Đức), Đinh Phạm Phương Thảo, Vinh sơn Nguyễn Tấn Tài, Phùng Thị Phương Thảo (ĐHKHXH&NV Tp HCM. 2020)…

Trong Ngày Văn hóa Đất Mới 11/11 /2025, chúng tôi ghi nhận ý kiến của các tác giả tiêu biểu. Đó là những trăn trở, những khát vọng về một nền văn học nghệ thuật Công giáo có những thành tựu giá trị, góp phần vào sự phát triển của văn học Việt đương đại. Để một nền văn học Công giáo đương đại như như vậy phát triển được, Giáo hội Việt Nam cần phải làm nhiều việc cụ thể.

Ban Văn hóa giáo phận Xuân Lộc rất mong được đón nhận những ý kiến trao đổi.

Xin lắng nghe tiếng nói tâm huyết của các tác giả:

Ths MARIA ĐẶNG THỊ LĨNH  Fmi.

(Trích Luận văn Thạc sĩ của nữ tu Đặng Thị Lĩnh, ĐHSP Tp HCM, 2025, đề tài: “Cảm hứng tôn giáo trong sáng tác của Song Nguyễn”).

Nt Maria Đặng Thị Lĩnh Fmi và tác giả Song Nguyễn)

Tác giả Song Nguyễn giữ một vị trí đáng chú ý trong văn học Công giáo Việt Nam đương đại nhờ khả năng kết hợp hài hòa giữa những giá trị tôn giáo với các vấn đề xã hội và nhân sinh. Ông đã tạo dựng dấu ấn riêng nhờ việc thể hiện chiều sâu cảm xúc và tư tưởng tôn giáo qua các nhân vật và cốt truyện gần gũi, dễ đồng cảm. Song Nguyễn quan niệm văn chương không chỉ là nghệ thuật mà còn là trách nhiệm xã hội, phản ánh hiện thực và bày tỏ niềm cảm thương với những số phận con người. Nền tảng cốt lõi trong sáng tác của ông là cảm hứng tôn giáo và chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các nội dung tôn giáo. Ông đề cao giá trị nhân văn Kitô giáo, nhấn mạnh tình yêu thương, sự hy sinh và niềm tin vào sự cứu rỗi. Bằng phong cách sáng tác mang đậm dấu ấn hiện thực và tâm linh, kết hợp giữa cái nhìn sắc sảo về đời sống với chiều sâu của đức tin Kitô giáo, Song Nguyễn đã xây dựng nhân vật và cốt truyện dựa trên những trải nghiệm thực tế, phản ánh những cảnh đời khốn khó nhưng luôn hướng đến ánh sáng của niềm tin và hy vọng.

Cảm hứng tôn giáo trong các sáng tác của Song Nguyễn cũng phản ánh một cái nhìn đa chiều. Hình tượng con người nhân văn Kitô giáo qua ngòi bút của Song Nguyễn không chỉ là một hình tượng văn học mà còn là một lời nhắn nhủ sâu sắc về tình người và đạo lý. Họ không chỉ đơn thuần chấp nhận thực tại mà còn chủ động tìm kiếm chân lý, nỗ lực xây dựng một xã hội tốt đẹp, nơi con người sống với sự thấu hiểu, yêu thương và lòng trắc ẩn. Cuộc sống luôn đặt ra những thử thách mới, những tình huống mới, đòi hỏi con người phải đào luyện bản thân để trở nên kiên vững trong đức tin. Bên cạnh đó, ông còn tập trung khai thác vai trò của cộng đồng giáo hội, của các mối quan hệ gia đình, làng xóm, qua đó khẳng định sự gắn kết giữa đời sống đức tin với các giá trị nhân văn cao đẹp. Chính sự hòa quyện giữa giáo lý và hiện thực, giữa tinh thần tôn giáo và các vấn đề thế sự đã giúp tác phẩm của Song Nguyễn có sức hấp dẫn không chỉ với độc giả Công giáo mà còn với công chúng rộng rãi.

3. Cảm hứng tôn giáo có vai trò chi phối cách mạnh mẽ lên các phương thức nghệ thuật của Song Nguyễn. Qua việc sử dụng đa dạng các giọng điệu, Song Nguyễn đã tạo ra một thế giới nghệ thuật phong phú, đa chiều, phản ánh chân thực và sâu sắc về cuộc sống con người. Bằng việc đặt ra những câu hỏi sâu sắc về cuộc sống, con người và ý nghĩa của sự tồn tại, ông tạo nên một không gian văn chương đậm chất triết lý và chiêm nghiệm, nơi mà người đọc không chỉ cảm nhận được câu chuyện mà còn bị cuốn vào những dòng trạng thái nội tâm sâu sắc của nhân vật. Tác giả cũng thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với những nỗi đau, mất mát của con người bằng lời văn giàu cảm xúc, diễn tả lòng thương cảm, xót xa, cùng sự thấu cảm với thân phận con người trong cuộc đời. Nhân vật của ông thường đứng trước những biến động, đau khổ, và sự trống rỗng. Nơi đây họ phải đối mặt với xung đột nội tâm giữa lý trí và tình cảm, giữa cái tôi và cộng đồng, giữa cá nhân và xã hội, giữa niềm tin và sự hoài nghi, giữa cái thiện và cái ác, làm nổi bật mối quan hệ sâu sắc giữa con người hiện sinh và tôn giáo.

NHÀ VĂN ĐẶNG KIM THOA (Hải Phòng)

Đặng Kim Thoa đoạt giải Nhì năm 2016 với truyện dài Thiên Chúa Cha của tôi. Đoạt giải Ba năm 2020 với truyện dài Sứ mạng. Năm 2024 chị xuất bản truyện dài Biệt đội giúp lễ, Giấc mơ của Mèo Mun..

***

Theo ý kiến cá nhân của con.

1.Vấn đề sáng tác của các tác giả trẻ hiện nay là: ý tưởng chưa đủ chín, cách kể chuyện chưa cuốn hút, trải nghiệm chưa đủ sâu, kiến thức chưa đủ rộng, tầm nhìn chưa đủ cao, và trái tim chưa đủ ấm.

2. Để nâng chất lượng Văn học Công giáo lên ngang hàng Văn học dân tộc, ngoài việc tác giả của Văn học Công giáo phải biết trau dồi học hỏi để tự nâng cấp bản thân, thì… không còn cách nào khác. Đọc nhiều tác phẩm của những tác giả danh tiếng, học hỏi nơi họ cách kể chuyện, cách hành văn, cách dẫn dắt cảm xúc, cách tạo tò mò cho độc giả…

NHÀ VĂN NGUYỄN VĂN HỌC (Hà Nội)

Phê rô Nguyễn Văn Học là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Anh đã xuất bản khoảng 40 đầu sách, gồm nhiều thể loại như: Tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, ký chân dung, tản văn. Hiện công tác ở báo Nhân Dân.

***

1. Những vấn đề sáng tác của các tác giả Công giáo trẻ hiện nay?

Có điều dễ thấy, vấn đề sáng tác của tác giả Công giáo trẻ hiện nay chưa theo kịp, ngang tầm với tác các tác giả khác trong dòng chảy chung của văn học trẻ Việt Nam. Các tác giả trẻ văn học Công giáo chưa có nhiều dấn thân, quyết tâm theo đuổi nghiệp văn chương. Số tác giả thường xuyên xuất hiện trên các diễn đàn văn chương chưa nhiều. Điều này vừa có yếu tố khách quan và vừa chủ quan. Khách quan là do tài năng, do mưu sinh, diễn đàn (báo chí dành cho người trẻ Công giáo chưa nhiều), nên thiếu đất đăng đàn, bồi dưỡng cho người trẻ. Chủ quan là vì người trẻ Công giáo chưa chịu vượt qua chính mình, chưa chủ động hoà nhập vào dòng chảy văn học chung của dân tộc.

Ngoài ra, còn có sự e dè, thiếu tự tin của người trẻ Công giáo, nên họ chưa dám viết, lo sợ viết ra thiếu chỗ in ấn. Cùng đó, nơi bồi dưỡng, tự bồi dưỡng cho văn chương trẻ Công giáo chưa nhiều. Đa số tác giả viết theo bản năng, thiếu tính sáng tạo, ý tưởng, sai chính tả, lặp chữ, từ, thiếu phương pháp sử dụng biện pháp tu từ từ vựng, thiếu triết học… đã làm cho tác phẩm chưa có sự hấp dẫn.

2. Biện pháp nâng chất lượng tác phẩm VHCG nên ngang tầm với văn học dân tộc.

Có một số yếu tố để nâng chất lượng, là: con người, môi trường bồi dưỡng, tài năng.

-Về con người, tác giả phải tự trau dồi, học hỏi, đọc nhiều, học nhiều để có thể mở rộng tư duy sáng tạo.

Tác giả Công giáo cần tận dụng cơ hội, tham gia vào các diễn đàn, các cuộc thi bên ngoài Công giáo để chinh phục cuộc thi, lan truyền đức tin. Việc đạt giải sẽ tăng uy tín cho cá nhân và cộng đồng dân Chúa.

-Về môi trường, cần tổ chức thêm các cuộc thi, tập trung vào thể loại cốt lõi. Những năm qua tuy đã có một số cuộc thi, nhưng còn dàn trải, một cuộc thi tổ chức quá nhiều hạng mục (cả truyện, thơ, ảnh, kịch….) nên không đầu tư sâu. Cần có diễn đàn để đăng tải, bồi dưỡng cây bút; phát hiện, động viên để cây bút tiếp tục vươn lên.

-Về tài năng, điều này mỗi người có lẽ chỉ có một phần. Phần còn lại phải do mài giũa, chịu tìm tòi mà có. Mỗi tác giả phải tự bứt lên. Trong bối cảnh báo chí chung bị thu hẹp, đất đăng bài ngày càng khó, nên càng cạnh tranh nhiều. Mỗi tác giả phải chăm chút cho ngôi vườn văn chương trong tâm hồn; đọc Kinh thánh nhưng phải hiểu triết học Kinh thánh, vươn lên trong ánh sáng của đức tinh và tình yêu, từ đó làm cho tác phẩm thăng hoa.

-Có một điều, tôi cũng chia sẻ thêm: Viết văn chương Công giáo, không nhất thiết cứ phải đưa đời sống tu nghiệp vào, hoặc quá nặng nề với những bài học trong kinh, sách. Chúng ta cứ tập trung vào vấn đề nhức nhối của đời sống, moi móc những ẩn ức của con người, giữa lựa chọn đức tin và công cuộc mưu sinh; giữa hạnh phúc và khổ hạnh. Làm sao, để đề tài của mình, nhân vật tác phẩm, tác phẩm của mình xuất bản được thành sách, được bạn đọc chung đón nhận; sách bán được, đi vào thư viện chung… chứ không phải chỉ khu biệt trong mỗi cộng đồng Công giáo. (Vì người Công giáo hiện nay cũng đọc sách rất ít).

Cuối cùng, khi đã có tiếng tăm, uy tín trên văn đàn văn chương, cuộc sống, chúng ta có thể tự hào, mình là một tác giả Công giáo thành danh.

LM NGUYỄN QUANG THẠCH

(Ban Văn hóa giáo phận Quy Nhơn)

(Lm FX Lê Quang Thạch, nguyên Trưởng Ban Văn hóa gp Quy Nhơn)

Những giải pháp đẩy mạnh sáng tác và nâng chất lượng tác phẩm:

1. TẠO SÂN CHƠI
2. Tổ chức cuộc thi

Một trong những hình thức khuyến khích sáng tác là tổ chức các cuộc thi văn thơ Công giáo. Sau mỗi cuộc thi, kết quả chúng ta thu lượm được là nhiều tác phẩm ra đời. Ngoài số tác giả đã nổi danh tham gia cuộc thi, chúng ta còn phát hiện thêm nhiều tác giả mới, có cơ hội để bồi dưỡng trở nên những cây bút chuyên nghiệp.

2. Tập san, nguyệt san

Trong khi cuộc thi được tổ chức có tính thời vụ thì tập san, nguyệt san lại là 1 sân chơi có tính liên tục hơn. 1 tờ báo ra đời sẽ quy tụ được nhiều cây bút tham gia. Các tác giả sẽ viết nhiều hơn khi tác phẩm của mình ‘có đất dụng võ’. Tuy nhiên, 1 tờ báo Công giáo để thu hút lượng độc giả cần có nhiều bài viết hay của các tác giả nổi tiếng. Bên cạnh đó, tờ báo còn cưu mang sứ mạng đào tạo cây bút trẻ, tạo cơ hội để các cây bút trẻ thêm lòng phấn khởi trong sáng tác, đón nhận những bài viết ‘ít hay’ hơn để tờ báo trở thành sân chơi của nhiều tác giả hơn, có cả tác giả chưa lành nghề.

3. Gặp gỡ, giao lưu

Tinh thần hiệp hành trong sinh hoạt văn chương sẽ giúp các tác giả cảm thấy mình không lạc lõng trước một cánh đồng văn hóa Công giáo bao la. Nhờ sự kết nối qua những lần họp mặt, liên lạc, hỗ trợ, thăm hỏi động viên, thưởng thức, chia sẻ những bài viết của nhau,… như thêm động lực tinh thần cho tác giả sáng tác, thêm gia vị cho các tác phẩm có thêm chiều rộng và chiều sâu.

1. HỖ TRỢ
2. Khóa bồi dưỡng kỹ năng viết

Những lớp bồi dưỡng kỹ năng viết ngắn hạn (giới hạn trong vài buổi) hay chương trình đào tạo có tình trường kỳ (trong chủng viện, dòng tu, trường học) thật sự ích lợi để các tác giả tôi luyện ngòi bút của mình. Chúng ta có nhiều tài liệu để hướng dẫn viết và sáng tác, có nhiều lớp học trực tuyến để hỗ trợ cho mục tiêu này. Điều quan trọng là sáng kiến tổ chức các lớp bồi dưỡng phải phù hợp với đối tượng tham gia và mục tiêu họ nhắm tới là gì.

2. Tĩnh tâm cho các tác giả văn thơ

Chương trình bồi dưỡng không chỉ giới hạn ở kỹ năng viết lách mà còn mở rộng ở khía cạnh tinh thần. Tổ chức các buổi tĩnh tâm, tĩnh nguyện, … nhằm giúp các tác giả gia tăng mối tương quan với Chúa cách sâu đậm, lắng đọng tâm hồn để tái khám phá vẻ đẹp đức tin, giá trị đời sống đạo, chữa lành các tổn thương trong tâm hồn, khi đó, tác phẩm của họ sẽ có chiều sâu hơn, có vị men Tin mừng nhiều hơn.

3. Hỗ trợ tác giả in sách

Đa số các tác giả đều có ước mong cho ra đời quyển sách – đứa con tinh thần của mình. Tuy nhiên, đối với nhiều tác giả trẻ, việc xuất bản sách không hề đơn giản, bởi sự phức tạp trong các thủ tục, bởi nhiều lo ngại khi có sai lạc trong nội dung sách và điều quan trọng hơn là họ cần kinh phí để thực hiện. Hình thành 1 bản thảo đã khó, để cho bản thảo đó được phát hành rộng rãi cũng không dễ. Chính vì những thử thách này đã cản trở biết bao tác giả xuất bản sách, làm cho bản thảo tác phẩm mãi chỉ là bản thảo mà thôi. Các chương trình hỗ trợ và đồng hành với các tác giả in sách, đặc biệt là in sách lần đầu thật sự cần thiết. Tuy nhiên, để thực hiện được việc này, chúng ta cần nhân lực, tài lực và cả một mạng lưới phát hành rộng khắp mới mang lại hiệu quả thiết thực.

(Tác giả đoạt giải truyện ngắn Đất Mới 2020)

Lm LASAN NGÔ VĂN VỸ O.Cist

(Đoạt giải Thơ Đất Mới năm 2019, tập thơ Sống đạo; Giải thơ thiếu nhi Đất Mới năm 2020, tập thơ Bông hồng nhỏ; Giải Thơ Đất Mới năm 2024, tập thơ Hoa Hướng dương)

(Lm Lasan Ngô Văn Vỹ O.Cist)

Nhận xét về người viết trẻ Công giáo

Phần lớn các cây bút trẻ hiện nay là tu sĩ nam nữ hoặc là người đã được đào tạo trong môi trường truyền thống Công giáo, nên cách viết thường khuôn mẫu, ít phá cách. Các truyện thường có mô típ quen thuộc: sa ngã – khủng hoảng – trở về, kết thúc êm đềm nhưng chưa phản ánh hết độ “khốc liệt” của đời sống đức tin hôm nay. Các bài thơ thiên về ngợi ca, sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ, tượng trưng, thiếu sức sáng tạo và sức vang nơi độc giả ngoài Công giáo. Do đó, tác phẩm thường chỉ chạm được đến người có đạo, mà chưa thực sự có sức lan tỏa mạnh ra xã hội.

Hướng đề xuất

Cuộc sống ngày càng phức tạp, nhiều giá trị thiêng liêng bị chao đảo và truyền thống tôn giáo, đời sống thiêng liêng gặp rất nhiều thách đố. Người viết trẻ Công giáo được mời gọi dùng chính sức trẻ và sự nhạy cảm của mình để phản ánh những câu chuyện của đời thường, bằng cái nhìn đức tin để thức tỉnh, để an ủi và chữa lành.

Văn chương đức tin Công giáo không nên khép kín trong “vườn nhà đạo”, mà cần phải vươn ra “vùng ngoại biên”, đến với những độc giả ngoại đạo đang khát khao gặp gỡ Thiên Chúa giữa đời thường.

Vấn Đề Đức Tin Của Người Trẻ Hôm Nay

Hiện trạng

Ngày nay, chúng ta dễ thấy đức tin của nhiều người trẻ Công giáo không vững chắc. Nhiều bạn giữ đạo theo thói quen, vì áp lực của gia đình hay vì sự ràng buộc trong giáo xứ, chứ chưa thực sự gặp gỡ và xác tín về Thiên Chúa.

Một số người trẻ hiểu đạo cách lạc hướng, giữ đạo trệch hướng, sống đạo theo trào lưu, hoặc tìm đến những sinh hoạt tôn giáo như một hình thức xã hội, sinh hoạt cộng đồng hơn là một nhu cầu đời sống tâm linh.

Nguyên nhân

1. Trong gia đình

Nhiều bậc cha mẹ hiện nay ít chú trọng giáo dục đức tin cho con cái. Họ ưu tiên mọi điều kiện để con thành danh, thành tài, nhưng lại xem nhẹ việc thành nhân và thành tín hữu. Nhiều phụ huynh sẵn sàng cho con nghỉ học giáo lý để đi học thêm, coi việc đến nhà thờ hay cầu nguyện là bổn phận phụ. Trong khi đó, đời sống gương mẫu và lời cầu nguyện của cha mẹ vốn phải là nền tảng đầu tiên nuôi dưỡng đức tin con trẻ.

    2. Trong giáo xứ

Nhiều nơi, cha xứ vì bận rộn mục vụ đã khoán trắng việc dạy giáo lý cho giáo lý viên. Thế nhưng, chính các giáo lý viên lại chưa được huấn luyện sâu, có khi chỉ là người “học trước dạy sau”, thiếu kinh nghiệm thiêng liêng và kỹ năng sư phạm. Các hoạt động khác của giáo xứ thường nặng hình thức lễ hội, thiên về tổ chức ồn ào hoành tráng bên ngoài, mà thiếu chiều sâu đức tin và việc cụ thể hóa Lời Chúa trong đời sống.

   3. Ngoài xã hội

Người trẻ ngày nay chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ truyền thông và môi trường mạng. Các gương xấu, tin rác, lối sống lệch lạc lan tràn. Trong khi đó, người trẻ chưa đủ khả năng phân định thật giả, tốt xấu, thiện ác. Xã hội đề cao tự do cá nhân nhưng lại thiếu định hướng luân lý, khiến đức tin của người trẻ dễ bị chao đảo giữa dòng xoáy thông tin và lối sống hưởng thụ.

Năm hòn đá cuội của Đavít (x. 1Sm 17)

Từ hiện trạng và nguyên nhân trên, vấn đề thách đố đặt ra cho các cây viết trẻ hiện nay là viết thế nào để làm đức tin sống động nơi thế hệ trẻ? Bản thân tác giả đã từng trăn trở điều nay, để rồi tự học hỏi, tru rèn và giờ đây xin chia sẻ cùng các cây viết trẻ Năm hòn đá cuội của Đavít (x. 1Sm 17):

1. Viết từ kinh nghiệm gặp Chúa

Văn thơ đức tin không khởi đi từ những khái niệm, mà từ những rung động thật của đời sống: những lần thấy mình yếu đuối, lạc hướng, chạm đến yêu thương, hay nhận ra Chúa kiên nhẫn đợi chờ. Khi tác giả dám nói thật lòng mình, người trẻ sẽ nhận ra chính câu chuyện của họ trong đó, và đức tin trở nên gần gũi chứ không còn xa lạ.

2. Nói ngôn ngữ của trái tim hơn là ngôn ngữ của bài giảng

Người trẻ, thích thực tế, sợ những lời dạy nặng tính khuôn mẫu, nhưng lại dễ mở lòng với ngôn từ mềm mại, giản dị và giàu cảm xúc. Một bài thơ, một đoạn văn chạm đến nỗi cô đơn, hoài nghi, ước mơ hay khát vọng của họ sẽ dẫn họ đến Chúa sâu hơn cả những lời lý thuyết đúng đắn nhưng khô cứng.

3. Đưa đức tin vào những hình ảnh đời thường

Đức tin cần được kể lại qua những điều gần gũi: ly cà phê nguội, chuyến xe khuya, tiếng chuông nhà thờ xa, ô cửa phòng trọ, hay những cuộc đấu tranh nội tâm. Khi Chúa bước vào những khung cảnh bình thường nhất của đời sống, người trẻ sẽ tin rằng Ngài cũng đang bước vào đời mình.

4. Thành thật cả trong nghi ngờ, mệt mỏi và tìm kiếm

Văn thơ đức tin không chỉ dệt từ những giây phút bình yêu, hoan lạc nhưng còn cần tuôn trào từ những khắc khoải, chơi vơi, đi tìm Chân- Thiện- Mỹ. Khi tác giả dám viết cả những đêm tối nội tâm của mình, họ mở ra một không gian để người trẻ thấy: đức tin không phải là không nghi ngờ, mà là tiếp tục đi tìm trong tin yêu, như Mẹ Maria dù không hiểu nhưng vẫn tin (x. Lc 2,19.50-51).

5. Khơi lên niềm hy vọng và lời mời gọi hành động

Tác phẩm có thể bắt đầu bằng những băn khoăn, dằn vặt, nhưng nên khép lại bằng tia sáng: một lời gieo hy vọng, một lời cầu nguyện ngắn, một cử chỉ tin tưởng, hay một quyết định đổi đời, bước lại gần Chúa hơn. Không tham vọng giải đáp mọi vấn nạn, nhưng cần tiếp thêm động lực giúp người trẻ can đảm kiên vững tiến bước trong hành trình đức tin của mình.

Ước mong Văn học nghệ thuật Công giáo của chúng ta ngày càng thâm nhập vào những niềm vui lẫn những vết thương rất thật của con người hôm nay. Khi người cầm bút dám viết bằng trái tim đã được gặp Chúa, dám kể câu chuyện đức tin bằng ngôn ngữ của đời thường, thì tự khắc trang văn – thơ ấy sẽ có sức nâng đỡ, chữa lành và dẫn lối. Xin Chúa chúc lành cho những nỗ lực cống hiến và sáng tạo, để mỗi tác phẩm là một câu chuyện đẹp về tình Chúa tình người, là lời mời gọi dẫn độc giả đến gặp Thiên Chúa giữa cuộc đời này.

TÁC GIẢ HILARIUS TRẦN VĂN THÀNH

            (Tác giả đạt giải Nhất truyện ngắn Đất Mới 2022)

Con là một đan sĩ trẻ thuộc Đan viện Xito Châu Thủy (giáo phận Phan Thiết), đồng thời cũng là một tác giả viết không chuyên.

Con nhận thấy rằng một bộ phận giới trẻ ngày càng lơ là và thiếu vững vàng trong nền tảng giáo lý. Có lẽ điều này phát xuất từ tính chất môi trường sống và phần nào chịu ảnh hưởng thông tin sai lệch từ các thành phần công kích đạo Công giáo trên các nền tảng mạng xã hội. Vì những hiểu sai về các sự kiện lịch sử liên quan đến chiến tranh Việt Nam, hay những nhân vật Công giáo gây tranh cãi, mà không ít các bạn trẻ Công giáo cảm thấy hoang mang.

Có lẽ để những người trẻ ngoài công giáo có cái nhìn đúng đắn về vai trò của Giáo hội trong các giai đoạn chuyển mình của đất nước, hẳn là một vấn đề khá nhạy cảm và quan trọng. Hiện tại, thông qua việc sử dụng kiến thức triết học và thần học kết hợp với những câu thoại gần gủi trong các tập truyện, con đang nổ lực tìm cách viết cho giới trẻ để có một cái nhìn mới hơn, đặc biệt là những bạn muốn tìm hiểu về đạo. Con hy vọng có thể tiếp cận sâu vào những góc khuất của lịch sử, cũng như làm nổi bật những đóng góp hào hùng cho dân tộc và cả điểm sáng đức tin mà các bậc cha ông đã để lại. Qua đó, con mong muốn chuyển hóa phần nào những hiểu lầm về đạo Công giáo và củng cố đức tin cho người đọc. Những thao thức đó cũng khởi đi từ việc con đã được tiếp cận một số tác phẩm nổi tiếng, như “Mật mã Da Vinci”, “Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai”… chúng dấy lên những câu hỏi về đức tin và lịch sử tôn giáo, đồng thời là những thách thức lớn đối với đức tin về nhiều vấn đề trong thời đại mới.

Thường gặp phải một số khó khăn lớn như thiếu kinh nghiệm sáng tác, đời sống thực tiễn và đặc biệt là thiếu nguồn tài liệu nghiên cứu tôn giáo. Con nghĩ những vấn đề lý luận cũng là một khó khăn thường gặp cho các tác giả trẻ, đặc biệt là khi cần xử lý sự kết hợp giữa đức tin và lý luận văn học hiện đại. Mặc dù con không theo một hệ thống lý luận cụ thể nào, nhưng con tin rằng sáng tác cần có lý luận văn học để làm rõ thông điệp và định hướng thẩm mỹ cho tác phẩm. Điều này giúp tác phẩm không chỉ truyền tải được cảm xúc mà còn có sự chiều sâu tư tưởng.

Cuối cùng, con cũng nhận thấy rằng việc có những môi trường như Văn Hóa Đất Mới đã thúc đẩy và tạo ra các giá trị văn hóa đức tin, đó là một lựa chọn vô cùng ý nghĩa và cần thiết. Những suy tư có giá trị tinh thần từ các bài viết và truyện ngắn trong Văn Hóa Đất Mới thực sự cần được lan tỏa rộng rãi hơn nữa, để có thể tiếp cận được nhiều đối tượng hơn. Một ý tưởng có thể áp dụng là tạo ra một ứng dụng âm thanh (audio app), giúp cho việc tiếp cận các bài viết và bài giảng trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn trong mọi hoàn cảnh đời sống.

(Tuyển tập 10 năm tác phẩm đoạt giải Đất Mới)

PET TRẦN THẾ HUY

(Tác giả đoạt giải truyện dài 2018. Tác phẩm Đôi bờ xa cách.)

***

In các tác phẩm đoạt giải để lưu trong Tủ sách Đất Mới, việc này rất là hay.

Tủ sách Đất Mới sẽ trở thành kho tàng văn học của tôn giáo, của xã hội, chẳng những cho hôm nay, mà còn là di sản lưu truyền cho hậu thế.

Ban Văn hoá giáo phận tìm xem các tác phẩm đã đoạt giải có cần thiết phải bổ sung thêm những gì để tác phẩm thật hoàn thiện,

Ví dụ: cách trình bày, chia tách câu chuyện thành nhiều chương, phần nhỏ, chỉnh sửa một vài lỗi dư thừa chữ hoặc sai chính tả mà nội dung vẫn đảm bảo, không thay đổi… (việc này em nghĩ nếu để Ban Văn hóa làm hết và dàn dựng lại truớc khi in ấn, có quá tải cho các Ngài không?)

XUÂN CÁT OP.

(Sr Xuân Cát OP.-Đỗ Thị Hồng Nhanh, dòng Nữ Đa Minh Lạng Sơn-Gò Vấp là tác giả đạt Giải VHNT Đất Mới ở nhiều thể loại. Năm 2019, truyện dài Đời làm hạt đạt Giải Khuyến khích. Năm 2020, kịch thơ Món quà kỳ diệu đạt Giải Nhất. Năm 2022, trường ca Ánh lửa đức tin trong đại dịch Covid  đạt Giải Nhất. Năm 2024, đạt giải Nhất trường ca: “Gương phúc tử đạo” và Giải Nhì kịch bản văn học, kịch: “Nắng sau lưng chiều”)

***

1. Những vấn đề sáng tác của các cây viết trẻ Công giáo
2. Về chính các tác giả

Người viết văn, làm thơ Công giáo thường hoạt động tự phát, nghĩ sao viết vậy. Mỗi tác

giả như những bông hoa, bung lên rồi lụi tàn, thiếu từ sự hỗ trợ cộng đồng, gia đình, dòng tu, giáo hội và thiếu sự định hướng, hỗ trợ, và diễn đàn trao đổi chuyên môn.

2. Về nội dung, tư tưởng và chủ đề sáng tác

• Thiếu nền tảng thần học và đời sống đức tin cá nhân. Nhiều cây viết trẻ chưa vững

nền tảng thần học, chưa trải nghiệm đời sống cầu nguyện và sứ vụ một cách sâu xa, nên tác phẩm thường diễn tả cảm xúc hời hợt, hoặc lý tưởng hóa hoặc mô tả niềm tin một cách chung chung.

• Khó dung hòa giữa đức tin và nghệ thuật. Có người quá nhấn mạnh tính tôn giáo,

người tốt việc tốt, khiến tác phẩm thiếu sức lay động; ngược lại, có người nghiêng về nghệ thuật thuần túy mà làm mờ nhạt chứng tá đức tin.

• Giằng co giữa nghệ thuật và đức tin/đời sống tu trì: Sự giằng co giữa đam mê nghệ

thuật và hành trình đức tin/đời tu là một vấn đề nội tâm lớn, đòi hỏi người viết phải tìm cách hòa hợp, đưa nghệ thuật phục vụ Tin Mừng.

• Chưa chạm tới các vấn đề xã hội hiện đại bằng ánh sáng Tin Mừng. Nhiều tác phẩm

đã diễn tả hình ảnh đời sống đức tin trong phạm vi “nhà thờ, thánh lễ, kinh nguyện”, nhưng chưa mạnh dạn phản ánh những nỗi đau, cám dỗ và thách đố của người trẻ Công giáo giữa đời hôm nay: môi trường học đường, truyền thông, khủng hoảng niềm tin, tình yêu, công lý,… để khám phá đến tận cùng của thân phận con người, bằng ánh sáng của Tin mừng. Vì thế, Tác giả trẻ cần đi sâu vào hiện thực đời sống xã hội, để có được vốn sống đa dạng và góc nhìn sắc bén, tránh tình trạng văn chương chỉ viết về nhau.

3. Thách thức về hình thức và chất lượng nghệ thuật

–  Thiếu tay nghề và kỹ năng sáng tạo văn học. Một số cây viết trẻ chưa được đào tạo bài

bản về lý luận văn học, phương thức diễn đạt và phong cách ngôn ngữ, kỹ thuật viết các thể loại: truyện, thơ, ký, tản văn, tiểu luận,… Các câu văn còn lỗi cấu trúc ngữ pháp,  nên tác phẩm thường yếu về cấu trúc, cấu tứ, giọng văn, hình tượng và ngôn ngữ diễn đạt, làm ảnh hưởng đến vốn Việt văn nói chung.

– Thiếu sự cách tân và thể nghiệm: Đôi khi, các tác giả chưa tích cực đọc sách, tìm tòi,

thể nghiệm những phương thức biểu đạt mới, quen viết hình thức cũ hoặc sao chép các trào lưu mới mà chưa hiểu rõ ngọn nguồn.

II.Nâng chất lượng tác phẩm lên ngang tầm với văn học dân tộc

Để Văn học Công giáo thực sự hòa nhập vào dòng văn học dân tộc, cần thực hiện các giải pháp tổng thể sau:

1. Đổi mới tư duy sáng tác và khám phá nội dung.

– Mở rộng đường biên khám phá: Khuyến khích tác giả lấy cảm hứng từ Tin Mừng và

Đức tin, nhưng phải diễn tả tư tưởng nhân văn Công giáo trong hình tượng nghệ thuật phổ quát. Văn chương Công giáo phải là văn chương về con người trong mọi chiều kích (tình yêu, bi kịch, cái đẹp, thân phận…) mà chiếu rọi ánh sáng Tin Mừng một cách tự nhiên, không áp đặt.

– Tăng cường hội nhập Văn hóa: Thể hiện Đức tin một cách sâu sắc và hòa quyện với

văn hóa dân tộc. Sử dụng ngôn từ, điển tích, bối cảnh, và nếp nghĩ Việt Nam để truyền tải thông điệp Công giáo, tạo nên sự gần gũi và tính dân tộc cho tác phẩm.

– Nhấn mạnh tính Nghệ thuật: Đề cao giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Coi trọng tính

sáng tạo, độc đáo trong cấu trúc, ngôn ngữ, và phong cách.

2. Phát triển nguồn lực và bồi dưỡng tài năng

– Thành lập Ban/Hội Văn học Công giáo: Hiện nay Ủy Ban Văn hóa Hội đồng Giám

mục Việt Nam có Ban Thánh nhạc, Ban Mỹ thuật thánh nhưng không có Ban Văn học Công giáo.

Thành lập một ban chính thức trong khuôn khổ Giáo hội, để xác định, tập hợp, hỗ trợ, và

định hướng cho các nhà văn, nhà thơ Công giáo. Để học tập, trao đổi, phê bình và tìm kiếm tài năng mới.

– Tổ chức cuộc thi sáng tác và Giải thưởng Văn học Công giáo. Tiếp tục phát huy

hoặc mở rộng các giải thưởng như Văn hóa Đất Mới. Ngoài số tác giả đã nổi danh tham gia cuộc thi, chúng ta còn phát hiện thêm nhiều tác giả mới, có cơ hội để bồi dưỡng trở nên những cây bút chuyên nghiệp. Có thể nâng giải Văn hóa Đất Mới lên thành giải của HĐGM, các cuộc thi có giá trị vật chất và tinh thần cao để tạo động lực và nâng tầm vóc tác phẩm.

• Đẩy mạnh công tác Lý luận, Phê bình và Nghiên cứu: Khuyến khích và tài trợ các

Công trình nghiên cứu chuyên sâu về Văn học Công giáo Việt Nam để định vị nó trong dòng chảy văn học dân tộc.  Cổ võ các cây viết trẻ tham gia nghiên cứu, phê bình về Văn học Công giáo, tạo ra một độ ngũ nhà lý luận văn học trẻ. Cùng xây dựng đội ngũ phê bình chuyên nghiệp, có kiến thức về cả văn chương lẫn thần học để phân tích, đánh giá, định hướng tác phẩm một cách khách quan, khoa học.Hiện đã có Tiến sĩ Đinh Ngọc Oanh CMR, Ths Đặng Thị Lĩnh Fmi, Ths Nguyễn Tấn Tài, Nt Agata Nguyễn Thị Kim Tuyến, Anna Nguyễn Bích Hạt (MTG)…

• Gặp gỡ, giao lưu: Tinh thần hiệp hành trong sinh hoạt văn chương sẽ giúp các tác giả

cảm thấy mình không lạc lõng trước một cánh đồng văn hóa Công giáo bao la. Nhờ sự kết nối qua những lần họp mặt, liên lạc, hỗ trợ, thăm hỏi động viên, thưởng thức, chia sẻ những bài viết của nhau,… như thêm động lực tinh thần cho tác giả sáng tác, thêm gia vị cho các tác phẩm có thêm chiều rộng và chiều sâu.

3. Bồi dưỡng và đào tạo tác giả

– Tổ chức các Trại sáng tác/Khóa học chuyên đề:  Mời các nhà văn, học giả uy tín (cả

Công giáo và ngoài Công giáo)  trực tiếp hướng dẫn kỹ năng, kinh nghiệm sáng tác và thẩm mỹ văn chương hiện đại, và khám phá chiều sâu nhân bản trong sáng tác. Điều quan trọng là sáng kiến tổ chức các lớp bồi dưỡng phải phù hợp với đối tượng tham gia và mục tiêu họ nhắm tới.

– Khuyến khích trau dồi tiếng Việt: Nhắc nhở tác giả về trách nhiệm trau dồi tiếng Việt

để đảm bảo tính chuẩn mực và vẻ đẹp ngôn từ cho các tác phẩm.

4. Nâng cao chất lượng tác phẩm và hội nhập

• Đề cao tính nghệ thuật và sự sáng tạo: Tác phẩm ưu tiên chất lượng nghệ thuật,

khám phá cái mới. Nội dung tôn giáo trong tác phẩm được hóa thân một cách tinh tế, tự nhiên trong hình thức nghệ thuật hiện đại, nhưng luôn được viết dưới ánh sáng Tin mừng.

• Khuyến khích phá vỡ lối mòn đề tài, ngoài việc diễn tả các nhân vật thánh, gương

đạo đức, cần mở rộng sang các vấn đề hiện sinh, đạo đức xã hội, khủng hoảng niềm tin, và các góc khuất con người.

• Hội nhập văn hóa và ngôn ngữ: Tác phẩm cần thể hiện sự hội nhập sâu sắc với văn

hóa, ngôn ngữ, và tâm hồn dân tộc, sử dụng tiếng Việt giàu đẹp. Chủ động dịch thuật và giới thiệu tinh hoa văn học Công giáo thế giới để các tác giả trẻ có nguồn tham khảo về thi pháp, tư tưởng và tầm vóc tác phẩm.

• Hỗ trợ tác giả in sách. Xây dựng một kênh xuất bản và phát hành chuyên nghiệp, có

chiến lược quảng bá bài bản, đưa sách Văn học Công giáo vào hệ thống nhà sách và nền tảng trực tuyến rộng rãi, không chỉ giới hạn trong nội bộ tôn giáo.

Ths VINH SƠN NGUYỄN TẤN TÀI

(Trích luận văn Thạc sĩ Nguyễn Tấn Tài, trường ĐHSP Đà Nẵng, 2025, đề tài: Truyện ngắn trẻ Công giáo Việt Nam đương đại từ góc nhìn Imago Dei)

Tác giả nghiên cứu các tập truyện ngắn: Bão (Chung Thanh Huy); Lấy người ngoại giáo (Vinh Kiu); Sông chảy về đâu (Nguyễn Thị Khánh Liên); Ánh sao đêm (Phạm Hải Miên); Tiếng vọng (Tâm Ngọc); Đi tìm Ikigai (Nguyễn Ninh) và Kết luận:

“Xuất phát từ nhận thức về mối liên hệ mật thiết giữa văn học và tôn giáo, đặc biệt là vai trò của đạo Công giáo đối với nền văn học Việt Nam. Có thể thấy rằng, tôn giáo không chỉ cung cấp cho văn học một hệ thống biểu tượng, hình tượng và đề tài phong phú, mà còn góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan cho người sáng tác và người tiếp nhận. Trong tiến trình văn học Việt Nam, văn học Công giáo mặc dù đã có lịch sử hình thành và phát triển gần 400 năm, song vẫn còn là một địa hạt ít được quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là mảng truyện ngắn Công giáo. Với mong muốn góp phần lấp đầy khoảng trống ấy, công trình đã lựa chọn khảo sát một số tác phẩm truyện ngắn của các nhà văn trẻ Công giáo đương đại. Trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi các giá trị truyền thống và tâm linh có nguy cơ bị lu mờ bởi chủ nghĩa duy lý và thế tục hóa, việc nghiên cứu truyện ngắn Công giáo không chỉ góp phần tái khẳng định vai trò của tôn giáo trong đời sống tinh thần của con người, mà còn làm rõ cách mà các nhà văn trẻ Công giáo thể hiện tư tưởng thẩm mỹ, nhân sinh quan và cảm thức đức tin trong việc sáng tạo nghệ thuật. Đề tài Truyện ngắn trẻ Công giáo Việt Nam đương đại từ góc nhìn Imago Dei đã được triển khai với mục tiêu nhận diện đặc điểm tư tưởng và hình thức nghệ thuật của thể loại này, từ đó góp phần định hình diện mạo và giá trị thẩm mỹ của văn học Công giáo trong dòng chảy văn học dân tộc.

Dựa trên nền tảng giáo huấn của Hội Thánh Công giáo về nghệ thuật và mỹ học Kitô giáo, đây được xem như cơ sở tư tưởng chi phối việc sáng tạo nghệ thuật Công giáo. Qua đó, làm rõ quan niệm về văn học Công giáo như một phương tiện diễn đạt các chân lý đức tin qua hình tượng thẩm mỹ, vì vậy nó cần được xác định là một bộ phận thuộc nghệ thuật thánh. Đồng thời, qua việc trình bày khái quát tiến trình hình thành và vận động của truyện ngắn Công giáo Việt Nam từ thời kỳ sơ khai đến hiện đại. Cho thấy, truyện ngắn Công giáo Việt Nam đương đại không chỉ là sự tiếp nối một truyền thống văn học khởi đi từ Kinh Thánh, truyện các Thánh, mà còn là một hình thức sáng tạo nghệ thuật trong tinh thần canh tân, hội nhập với cảm thức hiện đại. Từ một hình thức tự sự mang tính giáo huấn, truyện ngắn Công giáo Việt Nam đã dần trở thành một thể loại văn học độc lập, một phương tiện nghệ thuật độc đáo, kết hợp giữa đức tin tôn giáo và sự sáng tạo văn chương, có khả năng phản ánh đời sống đức tin, tâm linh và những vấn đề nhân sinh sâu sắc trong xã hội hiện đại, góp phần làm phong phú thêm diện mạo văn học dân tộc.

Trong sáng tác của các tác giả trẻ Công giáo Việt Nam đương đại, những trải nghiệm và suy ngẫm về thế giới thực tại được thể hiện một cách tinh tế qua việc đi sâu vào khám phá tâm lý và bản thể con người. Các nhà văn đã thể hiện rõ tính cách và phẩm chất của người Kitô hữu thông qua hình tượng những con người nỗ lực trở nên “đồng hình đồng dạng với Thiên Chúa”. Đó là những con người sống đời phục vụ, yêu thương tha nhân; kiên trung, bền chí trong lúc gặp đau khổ, thử thách để giữ trọn đời sống thánh thiện theo gương mẫu của Chúa Kitô. Họ đã trở thành “vị thánh trong văn học” và biểu tượng của đức tin kiên vững để người đời noi theo….”

Tháng 11/ 2025