ĐỨC CHA ĐA MINH NGUYỄN CHU TRINH,

CUỘC ĐỜI VÀ MỤC VỤ VĂN HÓA

Bùi Công Thuấn

***

Ngày 11/11/2025 là Ngày Văn hóa Đất Mới do Ban Văn hóa giáo phận tổ chức để kỷ niệm 21 năm tấn phong Giám mục của Đức cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh, Giám mục giáo phận Xuân Lộc (2004-2016), hướng đến 60 năm Linh mục và đại thọ 90 tuổi của ngài.  Cuộc đời và Mục vụ văn hóa của Đức cha Đa Minh là bài học lớn về sống đức tin cho mỗi tín hữu trong giáo phận.

1. Quê hương.

Đức Cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh khai sinh  tại giáo xứ Phú Nhai, xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, Nam Định, thuộc Giáo phận Bùi Chu.

Trong cuốn Hãy ca tụng Chúa, Đức cha cho biết:

Ngài sinh ra trong một gia đình có ông cố, bà cố đạo hạnh, kiên trung trong đức tin. Phú Nhai là đất thánh thiêng. Phú Nhai có 6 vị hiển thánh tử đạo, có gần 200 Linh mục, tu sĩ và 6 -7 vị Giám mục (trong đó có 5 Giám mục xuất thân từ giáo xứ Phú Nhai).

Ngài gia nhập cộng đoàn Hội Thánh Chúa ngày 4/ 2/ 1936. Tính đến nay Ngài đã 90 tuổi. Dù vậy, hơn 10 năm qua, kể cả thời gian sau khi nghỉ hưu, Ngài vẫn đang nhận trọng trách xây dựng Trung tâm Đức Mẹ Núi Cúi (2014-2025) của giáo phận Xuân Lộc.

(Hãy ca tụng Chúa-Hồi ký Song Nguyễn)

2. Hành trình đời dâng hiến

Ngay từ nhỏ Ngài đã có khát vọng đi tu làm Linh mục, nhưng gặp rất nhiều thử thách. Có lần Ngài bị sốt rét tưởng không qua khỏi.

Khi lớn lên con đường theo Chúa của Ngài còn gặp nhiều khó khăn hơn vì đất nước bị chiến tranh và chia cắt. Tháng 7/1954 Ngài được lệnh vào Nam. Máy bay đáp xuống phi trường Tân Sơn Nhất khoảng 10 giờ ngày 12/7/1954.

Thời gian đầu tu học ở miền Nam, Ngài gặp nhiều gian nan. Lúc đầu ở Lauro (Tiểu Chủng viện bên cạnh Đại Chủng viện Sài Gòn) chừng 1 tháng rồi đi Mỹ Tho, Phan Thiết ở nhờ nhà xứ nhà thờ Kim Ngọc. Sau đó trở về Sài gòn ở khu vực nhà thờ Huyện Sỹ. Sau 5 năm ở chủng viện Huyện Sỹ, Ngài được về tu học tại Đại Chủng viện Lê Bảo Tịnh đường làng 21 Gia Định, rồi được học ở Đại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn.

Ngày 29/4/ 1966 Ngài được truyền chức Linh mục. Lễ truyền chức do Đức cha Giuse Phạm Văn Thiên (thuộc Giáo phận Phú Cường) cử hành.

Sau lễ, Ngài về nhà thờ Martin Nho (trường tiểu học, trường do các Dì Mến Thánh Giá Chợ Quán điều khiển). Thánh lễ Mở tay đầu tiên của Ngài làm tại nhà kín Sài Gòn. Rồi Ngài về Bùi Vĩnh ở với cha Bố Vinh Sơn, dâng Lễ Tạ ơn ở Giáo xứ Bùi Vĩnh.

Được nghỉ chừng hai tuần, Ngài về phục vụ tại nhà thờ Chính tòa Xuân Lộc

3. Sứ vụ Linh mục.

Là cha phó tại tại nhà thờ Chính tòa Xuân Lộc, Ngài cùng với cha Chính Giuse Lâm Quang Trọng xây dựng trường Trung học Hòa Bình, liên hệ với Ty Xã Hội xin hỗ trợ vật tư để xây dựng lại trường Tiểu học Thánh Gioan do các dì Mến Thánh Giá Thủ Thiêm đảm trách.

Đức cha Giuse Lê Văn Ấn đã trao trách nhiệm cho Ngài phụ trách tờ thông tin của giáo phận, in ấn cuốn kỷ yếu 10 năm của giáo phận; rồi làm Phó Giám đốc Caritas giáo phận.

Cha chính Giuse còn giao trách nhiệm cho Ngài trong nhiều dịp khác như: dịp khánh thành nhà thờ Chính tòa Xuân Lộc; việc tổ chức lễ an táng Đức cha Giuse Lê Văn Ấn và việc tổ chức lễ tấn phong Đức cha Đaminh Nguyễn Văn Lãng.

Khi là Lm. Tổng đại diện giáo phận, Ngài được Đức cha Phaolô Maria giao nhiệm vụ tái thiết Trung tâm Đức Mẹ Bãi Dâu nhân dịp kỷ niệm 25 năm của giáo phận. Tuy có một chút uy tín nhưng Ngài không có chuyên môn, nên điều hành công việc rất khó khăn.

Kinh phí cho hai công trình Bãi Dâu và núi Tao Phùng phải gom sức lực của cả giáo phận. Chẳng hạn, để Trung tâm có mặt bằng như hôm nay, việc giải tỏa đền bù phải mất 1.100 cây vàng. Cả giáo phận chung sức chung lòng và chung lời cầu nguyện ,công trình khởi sự từ năm 1991,  ngày 22/ 7/1997 lễ đại triều, khánh thành Trung tâm và mừng 22 năm Giám mục của Đức cha Phaolô Maria. Đây là ơn đặc biệt của Chúa và Đức Mẹ ban cho giáo phận Xuân Lộc.

Trong thời gian đại tu công trình Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Bãi Dâu và núi Tao Phùng, với tư cách là cha Quản hạt, Cha Đaminh còn xây dựng nhiều nhà Chúa. Đó là  nhà thờ Núi Đỏ, sửa chữa nhà thờ Suối Tre, nhà thờ Núi Tung, làm mới nhà thờ Tam Thái (1988), nhà thờ Thái Xuân, sửa Nhà thờ Chính tòa Xuân Lộc và xây dựng Đất thánh.

4. Sứ vụ Giám mục

Ngày 30/ 09/ 2004, Văn phòng Báo chí Tòa Thánh loan báo Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI bổ nhiệm Cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh làm Giám mục Xuân Lộc. Ngày 11 tháng 11 năm 2004 là ngày Lễ tấn phong Giám mục. Ngài chọn câu tâm niệm “tất cả vì tình yêu Đức Kitô” (Omnia Propter Amoren Christi).

Việc trọng đại đầu tiên của chức Giám mục là Ngài truyền chức linh mục cho  23 phó tế. Ngay những ngày đầu đời Giám mục, Ngài thao thức một vấn đề căn bản: một đoàn thể muốn bền vững và phát triển, phải có nhân tố tốt.

Nhờ ơn Chúa, Đức Mẹ và thánh Giuse, Ngài đã hoàn thành được nhiều công trình cho giáo phận:

Thành lập Giáo phận Bà Rịa. ngày 20/11/2005 Tòa thánh công bố Tự sắc Ad Aptius Consulendum của Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI thành lập giáo phận Bà Rịa, bổ nhiệm Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm, Giám mục Phụ tá Gp. Xuân Lộc làm Giám mục tiên khởi.

Thành lập Đại Chủng viện thánh Giuse Xuân Lộc, chi nhánh hai của Đại Chủng viện Sài Gòn. Quyết định được Thủ tướng Phan Văn Khải ký ngày 22/12/2005.

Xây dựng Chủng viện và Tòa Giám mục: khởi sự vào cuối năm 2000, đến cuối năm 2009, việc xây dựng tạm mới kết thúc. Nơi đây tổ chức thành công các cuộc họp thường niên của Hội đồng Giám mục Việt Nam, đặc biệt là Cuộc họp Hội đồng Giám mục Á châu 2012.

Được bầu giữ chức Chủ tịch Ủy ban Bác ái Xã hội trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam trong hai khóa, Ngài bắt tay vào việc xây trụ sở Bác ái Xã hội  và Phục hồi Caritas Việt Nam sau 35 năm ngưng hoạt động.

Để giúp đỡ con em gia đình lao động nghèo, Ngài xây dựng Trường Cao đẳng nghề Hòa Bình. Có lẽ đây là trường Cao đẳng nghề duy nhất của Giáo hội Việt Nam. cũng là một sự an bài kỳ diệu của Chúa. Ngài xây dựng Nhà Hưu dưỡng Linh mụccho các Linh mục trong giáo phận.

Để nâng cao trình độ cho mọi thành phần dân Chúa trong việc học hỏi Kinh thánh, Thần học, Ngài cùng với Đức cha Giuse Đinh Đức Đạo xin giấy phép để thành lập Học viện Công giáo. Ban Tôn giáo Chính phủ đã ký chủ trương thành lập Học viện Công giáo ngày 06/08/2016. Ngài trao lại cho Đức cha Giuse Đinh Đức Đạo và Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Ở sứ vụ Giám mục, Đức cha Đaminh Nguyễn Chu Trinh đã Tấn phong 3 Giám mục: Cha Giuse Nguyễn Năng (2009), cha Thomas Aquinas Vũ Đình Hiệu (2009), Đức ông Giuse Đinh Đức Đạo (2013). Và Phong chức cho hơn 300 Linh mục.

Ngài cũng mời được Đức ông Giuse Đinh Đức Đạo ở Roma trở về Việt Nam làm Giám đốc Đại Chủng viện Thánh Giuse Xuân Lộc; Giám đóc Học viện Công giáo rồi Giám mục Chính tòa Giáo phận Xuân Lộc.

Năm 2016 Ngài nghỉ hưu. Dù vậy. Ngài vẫn được giáo phận Xuân Lộc giao nhiệm vụ Giám đốc xây dựng Trung tâm hành hương Đức Mẹ Núi Cúi.

Công trình được giáo phận xây dựng hơn 10 năm (2014-2025). Đó là phép lạ kỳ diệu Chúa đã làm cho giáo phận qua lời cầu của Đức Mẹ

5. Con đường thánh giá

Trong qua trình thi hành sứ vụ Chúa trao, Chúa cũng đồng thời trao Thánh giá cho Ngài, để Ngài củng cố thêm đức Tin, đức Cậy và đức Mến cho giáo phận. Những đau khổ Ngài chịu trên đường theo Chúa đã kết tinh thành ơn thiêng trong mọi việc Đức cha làm để vinh danh Chúa.

Những năm 1976, tình hình xã hội còn rất phức tạp và nguy hiểm: ba lần trộm đột nhập nhà thờ Chính tòa Xuân Lộc để thực hiện những hành vi xấu, và nhiều vụ việc khác đã gây ra nhiều đau khổ cho Đức cha. Đúng như Lời Đức Giêsu đã dạy: “vì Thầy mà bị người ta sỉ vả, bách hại và vu khống đủ điều xấu xa” (Mt 5,11-12). Nhưng Ngài vững lòng cậy trông Chúa và Chúa đã gìn giữ Đức cha.

Về đời riêng, Đức cha Đaminh thường chia sẻ: Ngài là một người yếu đuối. Ngay từ khi mới đi tu, Ngài ốm yếu và bị bịnh nhiều lần, tưởng không qua khỏi nhà tập. Những năm nhận sứ vụ Giám mục, Ngài đã 3 lần phải nhập viện để chịu đại phẫu, những tưởng Chúa đã gọi Ngài về. Nhưng Giáo phận tin rằng, Chúa còn giữ gìn Đức cha tại thế, để Ngài hoàn thành công trình Trung tâm hành hương Đức Mẹ Núi Cúi, làm vinh danh Chúa và tôn vinh Đức Mẹ, kính các thánh Tử đạo Việt Nam.

Đức cha Đaminh nhận thức rằng, mọi việc Chúa giao đều là Thánh giá. Làm Giám mục là vác Thánh giá. Xây dựng nhà Chúa, xây dựng Tòa Giám mục và Đại Chủng viện thánh Giuse Xuân Lộc, xây dựng Nhà Hưu dưỡng Linh mục, Trường cao đẳng nghề Hòa Bình, xây dựng Trung tâm Đức Mẹ Núi Cúi đều là thánh giá rất nặng nề. Không có lời cầu nguyện và sự góp sức của mọi thành phần dân Chúa trong giáo phận, trong và ngoài nước, để kéo ơn Chúa xuống thì không thể làm được gì. Tất cả những công việc ấy đều hướng về mục đích tôn vinh Chúa và Đức Mẹ. Chúa đã làm những phép lạ cả thể cho dân người.

Những thử thách trong gia đình cũng là Thánh giá chúa Trao. Ngài chịu chức Linh mục mà phải xa ông bà cố. Ông cố qua đời, Ngài không thể về chịu tang. Trong khi đang điều hành xây dựng các công trình thì nghe tin bà chị dâu qua đời, tiếp đến là đứa cháu trai qua đời để lại người vợ trẻ 6 đứa con…

Qua những thử thách như vậy, Đức cha nhận ra sự quan phòng của Chúa: Chúa ban cho, Chúa cất đi, tất cả là hồng ân Thiên Chúa, và mọi sự đều có ích cho những người mến Chúa.

Dịp Kim khánh Linh mục của Đức cha Đaminh, Đức Thánh cha Phanxicô ghi nhận và biểu dương: “Tôi được biết hiền đệ đã can đảm thi hành tác vụ thánh một cách nhiệt thành nên nhân dịp này tôi cũng muốn chúc mừng hiền đệ về những công lao khó nhọc mang lại nhiều kết quả và cùng với hiền đệ nhớ lại các chặng đường chính trong hoạt động tông đồ của hiền đệ”.

6. Mục vụ văn hóa

         Đức cha Đaminh đặc biệt quan tâm đến giáo dục: Ngài trông nom trường Trung học Hòa Bình, xây dựng Đại Chủng viện thánh Giuse Xuân Lộc, xây dựng trường Cao đẳng Nghề Hòa Bình, xây dựng Nhà Hưu dưỡng Linh mục. Tất cả những công trình ấy nhằm đào tạo ra những con người cho Chúa và cho xã hội. Ngài nhận thức rằng: phải có hạt giống tốt mới sinh hoa trái tốt.

Ngài đã xuất bản 15 tác phẩm (Truyện dài, các tập truyện ngắn, Hồi Ký) trong tủ sách Đời dâng hiến, ghi lại đời sống đức tin của nhiều linh mục, nữ tu và giáo dân để làm bài học tu đức cho mình, và chia sẻ với mọi người. 15 tác phẩm văn chương của Ngài là một đóng góp đồ sộ cho văn học Công giáo đương đại. Đã có luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của Ngài. Luận văn: “Cảm hứng tôn giáo trong sáng tác của Song Nguyễn” do nữ tu Đặng Thị Lĩnh bảo vệ thành công tại trường ĐHSP Tp HCM năm 2025.

(Tác phẩm Song Nguyễn)

Đức cha Đaminh cũng là người sáng lập Giải Văn hóa Nghệ thuật Đất Mới. Giải là nơi phát hiện và quy tụ các tài năng văn học nghệ thuật Công giáo hướng đến mục đích loan báo Tin Mừng bằng văn học nghệ thuật như lời dạy của thánh Giáo hoàng Gioan-Phaolo II và Đức Giáo hoàng Fancis. Từ năm 2011 đến nay đã trao khoảng 500 giải cho các bộ môn, Thơ, Truyện ngắn, Truyện dài, Kịch bản văn học, Ca khúc, Ảnh đẹp Công giáo, Phim ngắn. Việc trao giải đã tạo nên đời sống văn hóa Công giáo sôi động, nhiệt thành. Các tác giả dự giải có mặt trên hầu khắp các giáo phận. Có thể khẳng định đây là một sinh hoạt văn học nghệ thuật Công giáo giá trị, tiếp nối dòng chảy văn học Công giáo từ sau 1975.

Một nền văn học chỉ thực sự tồn tại bằng tác phẩm. Không có tác phẩm thì không có nền văn học. Tác phẩm lớn làm nên nền văn học lớn. Vì thế việc in ấn tác phẩm là việc rất quan trọng. Đức cha Đaminh đã khởi xướng Tủ Sách Đất Mới để Ban Văn hóa in những tác phẩn đoạt Giải VHNT Đất Mới hàng năm. Những năm đầu của Giải VHNT Đất mới, Ban Văn hóa đã in 2 truyện dài của Sr Hà Thị Thúy Diễm, in tuyển tập hàng năm. Về sau, do những khó khăn về xin phép xuất bản không kịp in để trao giải, việc in tác phẩm Giải VHNT Đất mới vị ngưng lại. Việc lập Tủ sách Đất Mới là niềm vui lớn đối với các tác giả dự giải. Luận văn Thạc sĩ về văn học Công giáo của Sr Đặng Thị Linh Fmi và Luận văn về truyện ngắn của các cây viết trẻ Công giáo của Ths Nguyễn Tấn Tài (ĐHSP Đà Nẵng 2025) là 2 tác phẩm được Đức cha Đaminh tài trợ in ấn trong dịp này.

7. Tạm kết

Cuộc đời sứ vụ của Đức cha Đaminh là một ơn đặc biệt Chúa ban cho Giáo phận Xuân Lộc.

Qua tay Đức cha Đa Minh, Chúa đã làm những việc kỳ diệu cho dân người.

Đức cha tự nhận rằng mình là người yếu đuối, lại chẳng có tài năng gì nổi trội, gia thế Ngài cũng bình thường, ông bà cố chỉ là giáo dân kiên trung theo Chúa. Nhưng Chúa đã biến viên đá bị loại thành đá góc tường xây dựng kỳ công cho Chúa (Mt 21, 42). Ngài khẳng định: “Việc Chúa, Chúa làm”. Chúa sẽ dùng người của Chúa, rồi tạo cơ hội, rồi tạo quan hệ và Chúa Thánh Thần đốt lửa nhiệt thành trong dân Người để hoàn thành ý định của Thiên Chúa. Đức cha chỉ biết phó thác tất cả cho Chúa.

Đấy là bài học vô cùng quý giá cho đời sống đức tin của tất cả chúng ta.

Kính chúc Đức cha nhiều ơn Chúa, nhiều niềm vui trong mọi công việc đức cha làm để vinh Danh Chúa và mưu ích cho giáo phận.

(cha Giuse Chính Lâm Quang Trọng và cha Giám học Đaminh cùng với Thầy cô trường Trung học Hòa Bình 1970 )

Tháng 10/2025